Osunięcia ziemi wywołane zmianami klimatu zabijają 58 krytycznie zagrożonych orangutanów sumatrzańskich na Sumatrze

Katastrofalne wydarzenie dla krytycznie zagrożonego gatunku

W listopadzie 2025 roku cyklon Senyar przyniósł ulewne deszcze na indonezyjską wyspę Sumatra, wywołując masowe osunięcia ziemi i powodzie. Wśród ofiar było co najmniej 58 orangutanów sumatrzańskich – gatunku, którego na wolności pozostało mniej niż 800 osobników. Strata ta stanowi około 7% całkowitej światowej populacji tych małp człekokształtnych, uznawanych za najrzadsze na świecie.

Orangutan sumatrzański został naukowo sklasyfikowany jako odrębny gatunek dopiero w 2017 roku. Jest ograniczony do niewielkiego obszaru lasu Batang Toru na północnej Sumatrze, a jego przetrwanie jest już zagrożone przez niszczenie siedlisk i wkraczanie człowieka.

Strata szacunkowo 58 orangutanów sumatrzańskich w wyniku jednego osunięcia ziemi wywołanego zmianami klimatu to niszczycielski szok demograficzny dla najrzadszych małp człekokształtnych świata.

Mierzenie strat

Badanie opublikowane w czasopiśmie „Current Biology” było efektem współpracy organizacji Borneo Futures, World Weather Attribution oraz Liverpool John Moores University. Naukowcy przeanalizowali zdjęcia satelitarne blizn po osunięciach ziemi w zachodnim bloku lasu Batang Toru, zamieszkanym przez największą pozostałą populację tych małp. Odkryli, że uszkodzonych zostało około 8300 hektarów lasu, co stanowi ponad 11% obszaru. Nakładając te dane na mapy zagęszczenia orangutanów, obliczyli liczbę ofiar śmiertelnych.

Co istotne, badanie objęło jedynie blok zachodni, co oznacza, że rzeczywista liczba zgonów orangutanów może być wyższa. Powódź zabiła również od 1000 do 1200 ludzi i uszkodziła około 300 000 domów.

Zmiany klimatu i wylesianie jako czynniki sprawcze

Badanie wykazało, że spowodowane przez człowieka zmiany klimatu zwiększyły intensywność i częstotliwość ekstremalnych opadów w rejonie Cieśniny Malakka, czyniąc takie katastrofalne zdarzenia bardziej prawdopodobnymi. Szybkie wylesianie Sumatry pogłębiło problem. W latach 2001–2024 wyspa straciła 4,4 miliona hektarów lasu – obszar większy od Szwajcarii, według organizacji ochrony przyrody Mighty Earth. Ta utrata pokrywy leśnej destabilizuje zbocza wzgórz, czyniąc je podatnymi na osunięcia ziemi podczas ulewnych deszczy.

Ulewny deszcz tak nasycił glebę, że duże części zboczy wzgórz w lasach pierwotnych zawaliły się w szybko przemieszczających się osunięciach ziemi. Jeśli orangutan zostanie złapany… jeśli coś spada z dużą prędkością, szanse na przeżycie są bardzo niewielkie.

Potrzeba pilnych działań ochronnych

Ekolodzy od dawna protestują przeciwko działalności przemysłowej w lesie Batang Toru, w szczególności przeciwko elektrowni wodnej i kopalni złota, które spychają orangutany na wyższe, mniej odpowiednie siedliska. Wyżynne domy, w których żyją orangutany sumatrzańskie, nie są ich preferowanym siedliskiem, ale to tam pozostałe osobniki zostały zepchnięte przez rozwój człowieka w innych miejscach.

Możemy zminimalizować kłusownictwo lub polowania, a wtedy liczba osobników prawdopodobnie może zostać ustabilizowana.

Główny autor Erik Meijaard podkreślił, że strata jest znacząca dla gatunku o tak małej populacji, a ciągłe zagrożenia wymagają natychmiastowego wdrożenia skoordynowanego planu działań ochronnych. Jatna Supriatna wezwał międzynarodowych partnerów do zapewnienia finansowania na odbudowę bioróżnorodności, aby zapobiec pierwszej współczesnej ekstynkcji gatunku małp człekokształtnych.