Międzynarodowy Trybunał Karny skazuje dowódcę rebeliantów z Republiki Środkowoafrykańskiej Mahamata Saida za zbrodnie przeciwko ludzkości

Wyrok w Hadze

Sędziowie Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze skazali w środę Mahamata Saida Abdela Kaniego za cztery zarzuty zbrodni przeciwko ludzkości. 56-letni były dowódca rebeliantów nadzorował bezprawne uwięzienie, tortury, prześladowania i inne nieludzkie czyny w 2013 roku, gdy kierował Centralnym Urzędem ds. Zwalczania Bandytyzmu (OCRB) w Bangi. Przewodnicząca składu sędziowskiego Miatta Maria Samba ogłosiła decyzję po godzinnej rozprawie, podczas której Said, ubrany w niebieski sweter i dżinsy, zachowywał kamienną twarz i kilkakrotnie kręcił głową. Trybunał uniewinnił Saida od zarzutów zbrodni wojennych, uznając, że wina została udowodniona ponad wszelką wątpliwość wyłącznie w odniesieniu do zbrodni przeciwko ludzkości. Said nie przyznał się do żadnego z zarzutów w trakcie procesu, a zarówno obrona, jak i oskarżenie zachowują prawo do apelacji.

„Sprawował przywództwo i wydawał rozkazy.”

Warunki w ośrodku OCRB

Trybunał ustalił, że Said kierował operacjami w kompleksie specjalnej jednostki policji, który prokuratorzy określili podczas procesu mianem centrum tortur. Więźniowie przetrzymywani w tym miejscu byli poddawani systematycznym nadużyciom, w tym biciu kolbami karabinów, chłostaniu oraz krępowaniu rąk, łokci i stóp za plecami. Strażnicy polewali więźniów wodą po wymierzeniu im chłosty, a Said bezpośrednio uczestniczył w przesłuchaniach i był świadkiem znęcania się. Kilku więźniów przetrzymywano w małej, ciemnej i niewentylowanej celi podziemnej, znajdującej się bezpośrednio pod biurem Saida. Pomieszczenie nie posiadało instalacji sanitarnych, co zmuszało więźniów do załatwiania potrzeb fizjologicznych na podłodze pokrytej odpadami i odchodami.

Wojna domowa i wcześniejsze wyroki

Zbrodnie miały miejsce podczas konfliktu zbrojnego, który wybuchł po tym, jak muzułmańska koalicja rebeliantów Seleka przejęła władzę w 2013 roku i obaliła prezydenta François Bozizé. Po zamachu stanu bojownicy Seleka atakowali domniemanych zwolenników Bozizé, który sam przejął władzę w wyniku puczu w 2002 roku, co doprowadziło do starć na tle religijnym między siłami Seleka a chrześcijańskimi milicjami Anti-Balaka. Według danych ONZ ponad 700 000 osób uciekło z kraju do państw sąsiednich w trakcie trwania przemocy. Władze Republiki Środkowoafrykańskiej aresztowały Saida i przekazały go do aresztu w Hadze w styczniu 2021 roku. Said jest pierwszym dowódcą Seleka skazanym przez MTK, po wcześniejszych wyrokach wobec dwóch dowódców z przeciwstawnych milicji Anti-Balaka.

Reakcje i wymiar kary

Trybunał określi wymiar kary dla Saida na oddzielnej rozprawie, której termin zostanie wyznaczony w późniejszym czasie. Obrońcy praw człowieka i byli więźniowie śledzili ogłoszenie wyroku na żywo z Republiki Środkowoafrykańskiej. Olivier Marius Poussinga, były więzień przetrzymywany w ośrodku OCRB pod dowództwem Saida, opisał wyrok jako pierwszą miarę ulgi dla ofiar.

„Jako pierwszy wyrok MTK przeciwko wysokiemu rangą dowódcy Seleka, orzeczenie wydane wobec Mahamata Saida Abdela Kaniego stanowi bardzo ważny krok w walce z bezkarnością za poważne zbrodnie popełnione w Republice Środkowoafrykańskiej. Wyrok jest również momentem przypomnienia o nadużyciach, które wciąż mają miejsce w kraju, oraz o potrzebie wsparcia dla międzynarodowych i krajowych wysiłków na rzecz sprawiedliwości.”

Przedstawiciele społeczeństwa obywatelskiego w Republice Środkowoafrykańskiej wyrazili odmienne poglądy dotyczące rangi Saida w strukturach rebelii. Bruno Hyacinthe Gbiegbia z Sieci Organizacji na rzecz Promocji i Ochrony Praw Człowieka kwestionował, czy Said był głównym przywódcą Seleka, argumentując, że wysiłki sądowe powinny skupić się na głównych dowódcach zarówno koalicji Seleka, jak i frakcji Anti-Balaka.