Kanada bezterminowo wyklucza choroby psychiczne z programu wspomaganego umierania i wprowadza wcześniejsze dyspozycje

Bezterminowe wykluczenie chorób psychicznych

Kanada wprowadzi przepisy bezterminowo wykluczające osoby, których jedynym schorzeniem jest choroba psychiczna, z dostępu do wspomaganego umierania (MAID). Minister sprawiedliwości Sean Fraser ogłosił tę decyzję w środę na Parliament Hill, potwierdzając, że rząd federalny znowelizuje Kodeks karny podczas jesiennej sesji parlamentarnej. Rozszerzenie programu było wcześniej planowane na 17 marca 2027 r., po wcześniejszych zawieszeniach legislacyjnych w marcu 2023 r. i marcu 2024 r. Fraser stwierdził, że administracja premiera Marka Carneya sformalizowała swoje stanowisko po opublikowaniu w czerwcu raportu specjalnej komisji parlamentarnej złożonej z posłów i senatorów.

Kanada podjęła decyzję, aby nie kontynuować rozszerzania programu wspomaganego umierania w przypadkach, gdy choroba psychiczna jest jedyną podstawą.

Dysproporcje w opiece zdrowotnej i brak konsensusu

Rząd federalny wskazał dwa główne czynniki utrzymania wykluczenia schorzeń psychiatrycznych. Po pierwsze, Fraser zwrócił uwagę na dysproporcje w opiece psychiatrycznej, zauważając niedostateczny dostęp do usług psychiatrycznych w wielu kanadyjskich społecznościach. Po drugie, resort sprawiedliwości wskazał na brak konsensusu w środowisku psychiatrycznym i medycznym co do tego, kiedy chorobę psychiczną można uznać za nieuleczalną. Nadchodząca jesienna ustawa znowelizuje również Kodeks karny, aby zapewnić lekarzom przestrzegającym ustawowych kryteriów ochronę przed odpowiedzialnością karną.

Choć w tej kwestii nie ma pełnego konsensusu, uważamy, że jest to właściwe podejście.

Ewolucja kanadyjskich ram wspomaganego umierania

Kanada po raz pierwszy ustanowiła ramy MAID w 2016 r. po orzeczeniu Sądu Najwyższego z 2015 r., ograniczając kwalifikowalność wyłącznie do dorosłych w stanie terminalnym. Wyrok sądu w Quebecu z 2019 r. uznał za niekonstytucyjne ograniczanie dostępu tylko do pacjentów z przewidywalnym terminem zgonu, co skłoniło parlament do zmiany ustawy. W ramach nowelizacji z 2021 r., wprowadzonej przez ówczesnego premiera Justina Trudeau, dorośli z nieuleczalnymi schorzeniami fizycznymi uzyskali prawo do świadczenia, jeśli dwóch lekarzy potwierdziło ciężkie, niemożliwe do złagodzenia cierpienie. Ustawodawcy wprowadzili wówczas tymczasowe moratorium na przypadki psychiatryczne, które było odnawiane w 2023 i 2024 r., aż do obecnej decyzji o bezterminowym wstrzymaniu wdrożenia.

Dane federalne wskazują, że 95,6% wspomaganych zgonów w ramach programu dotyczyło osób, których naturalna śmierć była przewidywalna. Pozostałe 4,4% przypadków obejmowało pacjentów, których śmierć nie była przewidywalna, takich jak osoby cierpiące na stwardnienie rozsiane i nieuleczalne choroby neurologiczne.

Wcześniejsze dyspozycje i trwające spory prawne

Oprócz wykluczenia schorzeń psychiatrycznych rząd federalny zapowiedział wprowadzenie przepisów umożliwiających składanie wcześniejszych dyspozycji dotyczących wspomaganego umierania. Środek ten pozwoli pacjentom z diagnozą poważnych i nieuleczalnych chorób na wyrażenie zgody przed wystąpieniem przewidywanego spadku sprawności poznawczej, który mógłby ograniczyć ich zdolność do podejmowania decyzji. Prowincja Quebec już teraz zezwala na wcześniejsze dyspozycje zgodnie ze szczegółowymi wytycznymi prowincjonalnymi. Decyzja federalna następuje po podziałach wśród ustawodawców i trwających sporach prawnych, w tym wyzwaniu przed sądem federalnym wniesionym przez kanadyjskiego pacjenta, który od ponad 30 lat żyje z chorobą afektywną dwubiegunową i argumentuje, że wykluczenie dyskryminuje ze względu na diagnozę.