Grecka Rada Stanu ogranicza zajęcia domów rodzinnych za długi publiczne bez sprawdzenia majątku

Orzeczenie

Grecka Rada Stanu (ΣτΕ) uznała, że państwo nie może zająć i wystawić na licytację jedynego domu rodzinnego dłużnika z powodu nieuregulowanych długów publicznych, dopóki nie sprawdzi i nie udokumentuje na piśmie, czy dłużnik posiada inne aktywa, które mogłyby pokryć należność. Decyzja o numerze 1404/2026 została wydana przez szóstą sekcję sądu pod przewodnictwem wiceprezesa Ioannisa Gravarisa, przy udziale sprawozdawczyni Eleni Papadimitriou. Dotyczy ona wszystkich długów pobieranych na podstawie Kodeksu poboru dochodów publicznych (KEDE), w tym kwot należnych urzędom skarbowym, gminom, funduszom ubezpieczeń społecznych oraz osobom prawnym prawa publicznego. Sąd nie wprowadził całkowitej ochrony domów głównych, lecz określił warunki, które muszą spełnić organy państwowe, zanim zajmą dom rodzinny.

Sprawa z Moschato

Spór dotyczy 162-metrowego domu typu maisonette w Moschato, będącego współwłasnością dyrektora zarządzającego firmy przemysłowej i jego żony. Naczelnik urzędu skarbowego w Pireusie (ΔΟΥ ΦΑΕ Πειραιά) wszczął przymusową licytację w celu odzyskania zaległych długów firmowych wobec państwa w wysokości 142 917 euro. Udział dyrektora zarządzającego został włączony do programu licytacji, wyceniony na 100 000 euro, z ceną wywoławczą 80 000 euro. Zaskarżył on program przed Sądem Administracyjnym Pierwszej Instancji w Atenach, argumentując, że licytacja połowy domu, w którym mieszka jego rodzina, narusza konstytucyjny obowiązek ochrony małżeństwa, rodziny i domu rodzinnego oraz zasadę proporcjonalności. Sąd pierwszej instancji uwzględnił jego sprzeciw. Państwo wniosło apelację, którą Sąd Administracyjny Drugiej Instancji odrzucił jako bezzasadną, uznając, że lokal był jedynym głównym domem rodziny, a dłużnik posiadał inny majątek w różnych częściach Grecji. Następnie państwo skierowało sprawę do Rady Stanu, żądając uchylenia wyroku apelacyjnego z powodu błędnej interpretacji Konstytucji, KEDE oraz Kodeksu postępowania administracyjnego.

Uzasadnienie konstytucyjne

Sąd oparł swoje orzeczenie na artykule 25 ust. 1 Konstytucji, który obejmuje domy osób fizycznych szczególną opieką państwa. W przypadku głównego miejsca zamieszkania, jak stwierdził sąd, opieka ta chroni podstawowe prawa człowieka, a wszystkie organy państwowe są zobowiązane do zapewnienia skuteczności tej ochrony. Sąd odwołał się również do zasady proporcjonalności, wynikającej z rządów prawa. Zgodnie z nią, każdy środek pozbawiający osobę domu musi być absolutnie niezbędny w konkretnej sprawie, co oznacza, że wcześniej wyczerpano wszelkie inne odpowiednie, lecz łagodniejsze opcje. Musi to być zachowane na każdym etapie procedury. Rada Stanu ujęła to w następujący sposób:

Pozbawienie kogoś domu musi być ostatecznością, a nie pierwszym wyborem organów w procesie ściągania długów publicznych.

Sędziowie podkreślili, że ochrona ta ma zastosowanie w każdej konkretnej sprawie i jest weryfikowana na każdym kroku, a nie tylko w momencie zajęcia.

Co zmienia się dla dłużników

Zgodnie z orzeczeniem, dłużnik może teraz zaskarżyć zajęcie na każdym etapie, od powiadomienia o protokole zajęcia nieruchomości aż do wydania programu licytacji. Dotychczas sprzeciw był przyjmowany tylko na początkowym etapie protokołu zajęcia. Argument ten można co do zasady podnieść po raz pierwszy, gdy dłużnik zaskarża program licytacji w sądzie. Jeśli sprzeciw zostanie uwzględniony, program zostaje anulowany, a wcześniejszy protokół zajęcia wygasa. Hipotetyczny przykład ilustruje ten test: podatnik jest winien 20 000 euro i posiada działkę poza domem, w którym mieszka. Zanim urząd skarbowy zajmie dom, musi sprawdzić, czy działka może pokryć dług, a jeśli nie, udokumentować dlaczego. Dopiero wtedy zajęcie domu staje się możliwe, obok spełnienia innych wymogów prawnych. Kwoty w sprawie z Moschato przedstawiono poniżej.