Grecja i Bułgaria podpisały protokół zwrotu 48 zrabowanych relikwii po 109 latach
Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis oraz premier Bułgarii Rumen Radew nadzorowali przekazanie 48 świętych relikwii wywiezionych w 1917 roku. Ateny ponownie odrzuciły propozycje wypożyczenia rzeźb Partenonu.
Porozumienie o repatriacji w Salonikach
3 października 2026 roku premier Grecji Kyriakos Mitsotakis oraz premier Bułgarii Rumen Radew wzięli udział w oficjalnej ceremonii w Muzeum Kultury Bizantyjskiej w Salonikach. Przywódcy nadzorowali podpisanie dwustronnych protokołów regulujących wzajemne przekazanie i odbiór historycznych relikwii oraz materiałów antropologicznych między Grecją a Bułgarią. Ceremonia ta zakończyła proces ustanowiony na mocy protokołu ustaleń, podpisanego wcześniej przez grecką minister kultury Linę Mendoni oraz bułgarskiego ministra kultury Efthima Miloszewa. Formalna restytucja nastąpiła po latach systematycznych negocjacji prowadzonych przez greckie Ministerstwo Kultury w celu uregulowania statusu przedmiotów wywiezionych ponad wiek temu.
- 48 świętych relikwii zostaje wywiezionych z klasztorów północnej Grecji w czasie wojny
- Grecja i Bułgaria podpisują w Salonikach protokoły o wzajemnym przekazaniu relikwii
- Wystawa w Muzeum Kultury Bizantyjskiej kończy się przed powrotem relikwii do klasztorów
Pochodzenie relikwii i harmonogram wystawy
48 świętych relikwii zwróconych Grecji zostało zabranych z północnogreckich miejsc kultu religijnego w 1917 roku i spędziło 109 lat w Bułgarii. Repatriowana kolekcja pochodzi z trzech instytucji kościelnych: Świętego Klasztoru Panagia Ikosifinissa, Świętego Klasztoru Timios Prodromos w Seres oraz Świętej Metropolii Seres i Nigrity. Zgodnie z harmonogramem potwierdzonym podczas ceremonii, wszystkie 48 obiektów będzie wystawianych w Muzeum Kultury Bizantyjskiej w Salonikach do 5 listopada 2026 roku. Po zakończeniu tej tymczasowej wystawy relikwie powrócą na stałe do swoich macierzystych klasztorów oraz metropolii regionalnej.
Mitsotakis o łupach wojennych i dziedzictwie
Podczas przemówienia Mitsotakis przedstawił restytucję jako szerszy precedens dla międzynarodowych sporów o dziedzictwo kulturowe. Stwierdził, że porozumienie tworzy fundament wykraczający poza zwykłą wymianę kulturalną, wyrażając przekonanie, że dalsza współpraca dwustronna z Bułgarią doprowadzi do zwrotu kolejnych obiektów w przyszłości.
Pomniki nie mogą być traktowane jako łupy wojenne ani jako ofiary okoliczności zaistniałych po ich powstaniu.
Stanowisko w sprawie rzeźb Partenonu
Mitsotakis połączył bułgarską repatriację bezpośrednio z długoletnią kampanią dyplomatyczną Grecji dotyczącą rzeźb Partenonu. Argumentował, że starożytne rzeźby nie są martwymi przedmiotami z przeszłości, lecz żywym dowodem nierozerwalnie związanym z naturalnym i kulturowym krajobrazem, z którego pochodzą. Usunięcie takich artefaktów, jak stwierdził, okalecza ich istotę i zmienia prawdę historyczną. Odnosząc się do potencjalnych propozycji z zagranicy, Mitsotakis oświadczył, że Grecja odrzuci każde porozumienie, które sugeruje obcą własność lub wymaga od Grecji akceptacji tymczasowych wypożyczeń własnego dziedzictwa.
Powtórzę, że mój kraj nie zaakceptuje ustaleń, które oznaczają uznanie obcej suwerenności lub udają wypożyczenie własnych skarbów.
Muzeum Akropolu i dziedzictwo uniwersalne
Mitsotakis potwierdził, że Partenon stanowi unikalny i odrębny przypadek, którego nie można ograniczać do debat prawnych i technicznych. Podkreślił, że uniwersalny pomnik pozostaje brutalnie rozczłonkowany, co wymaga pełnego przywrócenia jego estetycznej i koncepcyjnej integralności. Nalegał, aby rzeźby były wystawiane razem w bezpośrednim kontakcie wzrokowym ze skałą Akropolu, co wypełnia cel Muzeum Akropolu. Mitsotakis dodał, że greckie roszczenie nie kwestionuje globalnej misji muzeów, konkludując, że zwrot marmurów jest imperatywem prawdy, logiki, sprawiedliwości i etyki.
