Serbscy urzędnicy na uroczystości żałobnej Ratko Mladicia w Belgradzie, UE odwołuje wizytę dyplomatyczną

Uroczystość żałobna w Belgradzie

Około 300 osób zgromadziło się w sobotę w Domu Armii w Belgradzie na ceremonii upamiętniającej Ratko Mladicia. Wydarzenie zorganizowało stowarzyszenie aktywnych i emerytowanych serbskich generałów. Wśród uczestników znaleźli się serbski minister sprawiedliwości Nenad Vujić, prezydent Republiki Serbskiej Siniša Karan, minister spraw wewnętrznych Republiki Serbskiej Željko Budimir oraz minister pracy i weteranów Radan Ostojić. Obecni byli członkowie rodziny, w tym syn Darko Mladić, a także dziesiątki byłych wojskowych i rosyjska historyk Jelena Guskowa. Przed budynkiem zgromadziły się dziesiątki zwolenników, ponieważ wnętrze osiągnęło limit miejsc. Uczestnicy prezentowali koszulki z wizerunkiem Mladicia w mundurze oraz hasłem „Serbski bohater”. Uroczystość była w ograniczonym stopniu relacjonowana przez media prorządowe, podczas gdy rządząca Serbska Partia Postępowa obradowała w Niszu, nominując prezydenta Aleksandara Vučicia na kandydata na premiera.

Transport szczątków i przygotowania do pogrzebu

Mladić zmarł 27 sierpnia 2026 r. w wieku 84 lat w szpitalu w Hadze, cierpiąc na długotrwałe powikłania zdrowotne i przebyte udary. 3 września 2026 r. rządowy samolot przetransportował trumnę przykrytą flagą państwową z Hagi do Belgradu. Na pokładzie znajdowali się Vujić, Darko Mladić oraz dwóch byłych doradców wojskowych. Żołnierze przenieśli trumnę do nieoznakowanego vana, który pod eskortą policji udał się główną autostradą do Wojskowej Akademii Medycznej w celu przeprowadzenia sekcji zwłok na wniosek rodziny. Pogrzeb zaplanowano na poniedziałek, 7 września 2026 r., na cmentarzu Košutnjak w Belgradzie, po nabożeństwie i procesji. Mladić zostanie pochowany w grobie rodzinnym obok córki Any, która w latach 90. popełniła samobójstwo. Mimo początkowych deklaracji Vujicia o pełnych honorach państwowych i wojskowych, rząd Serbii potwierdził, że prezydent Vučić, premier oraz przewodniczący parlamentu nie wezmą udziału w uroczystości, wykluczając salwy artyleryjskie, asystę wojskową oraz pochówek w Alei Zasłużonych.

Reakcja dyplomatyczna Brukseli

Uroczystość oraz udział przedstawicieli rządu spotkały się z krytyką Unii Europejskiej. Komisarz UE ds. rozszerzenia Marta Kos odwołała w piątek planowaną na kolejny tydzień oficjalną wizytę w Serbii w odpowiedzi na publiczne oddanie honorów.

Gloryfikowanie zbrodniarzy wojennych jest sprzeczne z podstawowymi wartościami europejskimi i nie ma miejsca w Unii Europejskiej ani w krajach aspirujących do członkostwa.

Serbia uzyskała status oficjalnego kandydata do członkostwa w UE w marcu 2012 r., trzy lata po złożeniu wniosku w 2009 r. Negocjacje akcesyjne napotykają od tego czasu opóźnienia związane z kryteriami praworządności oraz trwającymi sporami z Kosowem.

Dowodzenie w czasie wojny i wyroki sądowe

Mladić dowodził siłami Serbów bośniackich podczas wojny w Bośni w latach 1992–1995, konfliktu, który spowodował około 100 000 ofiar śmiertelnych i przesiedlenie 2,2 mln ludzi. W lipcu 1995 r. oddziały pod jego dowództwem wkroczyły do chronionej przez ONZ enklawy Srebrenica i zamordowały około 8000 bośniackich muzułmanów, grzebiąc ofiary w masowych grobach, a następnie przenosząc szczątki w celu ukrycia zbrodni. Mladić ukrywał się przez prawie 16 lat, aż do aresztowania przez serbskie władze w 2011 r. i przekazania do Hagi. W 2017 r. Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii skazał go na karę dożywotniego pozbawienia wolności za ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne oraz wzięcie zakładników z sił pokojowych ONZ po nalotach NATO. Trybunał podtrzymał wyrok dożywocia w ostatecznej instancji w 2021 r.