Azerbejdżan broni zasad ubioru w szkołach w obliczu protestów przeciwko zakazowi hidżabów i sporu z Turcją

Partia broni przepisów

Partia rządząca w Azerbejdżanie, Nowy Azerbejdżan (YAP), broniła we wtorek, 13 października, nowych zasad ubioru w szkołach i wezwała swojego bliskiego sojusznika, Turcję, do nieingerowania w sprawy wewnętrzne kraju. Gabinet Ministrów zatwierdził 21 września dekret, który zabrania uczniom noszenia odzieży odbiegającej od oficjalnego mundurka szkolnego lub sprzecznej ze świeckim charakterem edukacji państwowej. Osobne rozporządzenie dotyczące nauczycieli wprowadzono 6 października, a kontrole przestrzegania przepisów rozpoczęły się w szkołach w Baku 12 października. Tekst przepisów nie wspomina o chustach, jednak doniesienia wskazują, że uczniom i nauczycielkom noszącym je odmawiano wstępu, a dyrektorzy szkół w Baku i Sumgaicie mieli nakazywać nauczycielom zdjęcie chusty pod groźbą zwolnienia z pracy. Władze nie opublikowały informacji o sposobie stosowania przepisów, w tym o tym, czy uczeń w nieprzepisowym stroju może uczestniczyć w zajęciach.

Protesty i aresztowania

Protesty rozpoczęły się 10 października, po tym jak władze ogłosiły, że dyrekcje szkół będą monitorować ubiór uczniów i nauczycieli. RFI donosi, że uczniowie w Bałachanach, na przedmieściach Baku, zorganizowali wiec po tym, jak uczennicy odmówiono wstępu na lekcje z powodu noszenia chusty. Do starć między protestującymi a personelem szkół doszło, gdy 12 października w Baku rozpoczęły się kontrole. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych poinformowało o 37 osobach zatrzymanych za zakłócanie porządku publicznego, a 13 października przekazało informacje o kolejnych siedmiu aresztowaniach, w tym pięciu uczniów klas 10 i 11 podejrzanych o podżeganie do podpaleń. Aktywiści, cytowani przez portal Kaukaski Węzeł, szacują liczbę zatrzymanych 12 października na ponad 200 osób, co powtórzyły również niektóre oficjalne media bez podania źródła. Doniesienia opisują także spalenie samochodu należącego do dyrektora szkoły w rejonie Garadagh oraz rzucanie kamieniami w szkołę w Bina 13 października przez nieznane osoby, co doprowadziło do zranienia dwojga uczniów.

Dostęp do internetu

Użytkownicy w Azerbejdżanie zgłaszali problemy z dostępem do Instagrama i TikToka po rozpoczęciu protestów, niektórzy informowali również o wolnym logowaniu do YouTube i Gmaila. BBC Persian sprawdziło sytuację u swoich kontaktów i ustaliło, że tylko jedna na osiem osób mogła otworzyć TikToka. Władze nie potwierdziły blokady ani nie wyjaśniły przyczyn zakłóceń. Problemy z dostępem wywołały spekulacje, że rząd ograniczył korzystanie z internetu podczas protestów, jednak żadne źródło tego nie potwierdziło. Kaukaski Węzeł również informował o tych samych trudnościach z dostępem.

Turcja i spór polityczny

Oktay Saral, doradca prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana, napisał w poniedziałek na platformie X, że odmawianie edukacji azerbejdżańskim uczniom noszącym chusty jest „niedopuszczalne”. Dodał bezpośredni apel, cytowany poniżej:

Chusta nie jest przeszkodą; jest wymogiem przekonań religijnych.

Wezwał również Azerbejdżan do jak najszybszego wycofania się z tego środka. Ustawodawcy z Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP) również skrytykowali przepisy, w tym Müfit Aydın z Bursy, który wezwał do zakończenia tej praktyki, a rzecznik partii Ömer Çelik powiedział 7 października, że oba kraje nie pozwolą na powstanie napięć politycznych między nimi. We wtorek YAP potępiła wypowiedź Sarala jako „populistyczną i nieodpowiedzialną” oraz ostrzegła, że może ona zaszkodzić relacjom. Partia zauważyła, że Turcja jest również państwem świeckim w świetle konstytucji i odwołała się do zasady „jeden naród, dwa państwa”, aby odrzucić ingerencję w sprawy wewnętrzne Azerbejdżanu. Protestujący zgromadzili się przed konsulatem Azerbejdżanu w Stambule, a ANSA donosi, że prezydent Ilham Alijew skrytykował protesty bez wymieniania Turcji z nazwy, prosząc, aby nic nie zakłócało stylu życia kraju. Ankara nie odpowiedziała oficjalnie.

Tło i szerszy kontekst

Konstytucja Azerbejdżanu oddziela religię od państwa i gwarantuje wolność wyznania, a populacja jest w przeważającej mierze muzułmańska, choć dane różnią się w zależności od źródła: BBC Persian podaje ponad 90%, podczas gdy ANSA wskazuje na około 96%. BBC Azerbaijani przypomina, że podobne regulacje dotyczące mundurków szkolnych w 2010 roku doprowadziły do protestów w latach 2010–2012, po których rząd wycofał się z decyzji. İlkin Hasanov z serwisu BBC Azerbaijani twierdzi, że rząd jest obecnie silniejszy po zwycięstwie w II wojnie o Górski Karabach w 2020 roku. Polad Aslanow, dziennikarz odbywający karę 16 lat pozbawienia wolności, rozpoczął 8 października strajk głodowy, domagając się ochrony dla swojej córki i innych uczennic noszących chusty. Lipcowa nowelizacja ustawy o edukacji ogólnej już wcześniej podkreślała świecki charakter edukacji.