Kanadyjska poetka Anne Carson laureatką literackiej Nagrody Nobla 2026

Szwedzka Akademia ogłasza nazwisko kanadyjskiej poetki

Szwedzka Akademia w Sztokholmie ogłosiła w czwartek, że kanadyjska pisarka Anne Carson została laureatką literackiej Nagrody Nobla za rok 2026. Wyróżnienie przyznano za jej twórczość poetycką, co czyni ją 123. laureatką w tej dziedzinie od ustanowienia nagrody w 1901 roku. Carson otrzyma nagrodę w wysokości 12 mln koron szwedzkich, co odpowiada w przybliżeniu jednemu milionowi euro. Przed ogłoszeniem werdyktu notowania bukmacherskie ulegały znacznym zmianom, a obok Carson wymieniano m.in. chińską pisarkę Can Xue, australijskiego autora Gerarda Murnane'a oraz amerykańskiego powieściopisarza Thomasa Pynchona. Zgodnie ze statutem Fundacji Noblowskiej, wszelkie dokumenty dotyczące nominacji i obrad pozostają utajnione przez 50 lat. Decyzja w dziedzinie literatury nastąpiła po wcześniejszych w tym tygodniu ogłoszeniach laureatów w kategoriach naukowych.

Sukcesja i parytet płci w literaturze

Carson zastępuje węgierskiego pisarza László Krasznahorkai, który otrzymał nagrodę w 2025 roku w wieku 71 lat. Krasznahorkai, znany z utworów takich jak „Szatańskie tango” czy „Melancholia sprzeciwu”, został nagrodzony za wizjonerską prozę potwierdzającą siłę sztuki w obliczu apokaliptycznego terroru. W 2024 roku wyróżnienie trafiło do południowokoreańskiej pisarki Han Kang za poetycką prozę mierzącą się z traumą historyczną i ludzką kruchością, a rok wcześniej do norweskiego dramaturga Jona Fossego. Ekspert ds. literatury w NDR, Jan Ehlert, zauważył, że komitet w ostatnich cyklach utrzymuje zamierzoną naprzemienność płci laureatów.

Komitet Nagrody Nobla stosuje naprzemienny parytet od 2017 roku.

Szwedzka Akademia mierzyła się z nieustanną krytyką dotyczącą historycznego skupienia na pisarzach płci męskiej z krajów zachodnich. Mimo niedawnej rotacji, kobiety stanowią zaledwie 18 ze 122 laureatów nagrodzonych przed Carson. Różnorodność geograficzna i językowa również podlegała długotrwałej analizie, gdyż niewielu laureatów tworzyło w językach azjatyckich, a żaden w językach afrykańskich. Akademia wprowadziła reformy zarządzania po kryzysie z 2018 roku, związanym z małżonkiem członkini Katariny Frostenson, który został skazany za przestępstwa seksualne.

Ośmiomiesięczny proces wyboru

Proces wyboru prowadzi 18 członków Szwedzkiej Akademii, a prace trwają przez kilka miesięcy w roku. Cykl rozpoczyna się od przeglądu około 300 zgłoszeń kandydatów przez Komitet Noblowski ds. Literatury, które muszą wpłynąć przed terminem 31 stycznia. Wiosną oceniający zawężają listę do wstępnego wykazu około 20 autorów. Przed przerwą wakacyjną panel skraca ten wybór do listy około pięciu finalistów. W październiku cała Akademia zbiera się, by przeprowadzić decydujące głosowanie, w którym kandydat musi uzyskać ponad połowę oddanych głosów. Jurorzy pracują bez sztywnych kryteriów, koncentrując się na jakości pisarstwa oraz innowacjach formalnych i stylistycznych.

Organizacja ceremonii i harmonogram tygodnia noblowskiego

Ogłoszenie literackie stanowi część szerszego cyklu noblowskiego ustanowionego testamentem szwedzkiego przemysłowca Alfreda Nobla. Wcześniejsze komunikaty dotyczyły medycyny, fizyki i chemii, natomiast Norweski Komitet Noblowski ogłosi laureata Pokojowej Nagrody Nobla w Oslo 9 października. 13 października cykl zakończy przyznanie Nagrody Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie nauk ekonomicznych. Uroczyste wręczenie nagród odbędzie się 10 grudnia, w rocznicę śmierci Nobla. Carson i pozostali laureaci odbiorą dyplomy w Sztokholmie i wezmą udział w tradycyjnym bankiecie w ratuszu, podczas gdy Pokojowa Nagroda Nobla wręczana jest w ratuszu w Oslo. Choć Pokojowa Nagroda Nobla przyznawana jest w stolicy Norwegii, wszystkie pozostałe wyróżnienia wręcza się w Szwecji.