Albański premier Edi Rama zapowiedział kontynuację kontrowersyjnego luksusowego kurortu powiązanego z Jaredem Kushnerem i Ivanką Trump, bagatelizując rosnące protesty i formalne ostrzeżenie Komisji Europejskiej. Inwestycja, planowana na wrażliwym obszarze przybrzeżnym oraz dawnej wyspie wojskowej, wywołała demonstracje nazwane „Flamingową Rewolucją” i rodzi pytania o ścieżkę akcesyjną Tirany do UE.

Zakres i geneza projektu

Inicjatywa obejmuje dwa wielkoskalowe projekty turystyczne w południowej Albanii. Pierwszym z nich jest kurort na niezamieszkanej wyspie Sazan, byłej bazie wojskowej z czasów komunistycznych, o wartości około 1,4 miliarda euro. Drugi, znacznie większy projekt, obejmuje urbanizację obszaru w pobliżu laguny Vjosa-Narta, chronionego terenu przyrodniczego w okolicy miasta Zvërnec. Inwestycja ta przekracza 4 miliardy euro planowanych nakładów i obejmuje hotele, wille, luksusowe apartamenty oraz marinę jachtową. Projekty są powiązane z Affinity Partners, firmą inwestycyjną założoną przez Jareda Kushnera, a także katarskimi partnerami biznesowymi.

Rama przedstawił genezę projektu jako przypadkową. Opisał kolację w południowej Albanii z Kushnerem, Ivanką Trump i przyjaciółmi, którzy zatrzymali się w Durrës w drodze do Czarnogóry. Miesiące później Kushner podobno podszedł do niego podczas spotkania w Davos w Szwajcarii. Rama wspominał, że Kushner powiedział mu: „Twój kraj jest absolutnie zachwycający i chcielibyśmy poszukać okazji do inwestycji”. Ivanka Trump osobno opowiedziała, że rodzina przypadkowo odkryła wyspę Sazan podczas rejsu łodzią, dopływając do brzegu i wspinając się na jeden z jej najwyższych punktów.

Reakcja środowiskowa i „Flamingowa Rewolucja”

Protesty zostały nazwane „Flamingową Rewolucją”, ponieważ omawiany odcinek wybrzeża jest miejscem przystankowym dla migrujących flamingów. Laguna Vjosa-Narta stanowi jeden z najbardziej bioróżnorodnych obszarów Albanii i jest częścią głównego szlaku migracji ptaków na Adriatyku. Grupy ekologiczne biją na alarm w związku z niszczeniem długo chronionych siedlisk, zwłaszcza że od końca maja obserwowano koparki i ciężki sprzęt oczyszczający teren wśród sosen i instalujący ogrodzenie w rezerwacie przyrody. Krytycy zwracają uwagę, że oczyszczanie terenu rozpoczęło się już w rezerwacie przyrody, mimo że premier przyznaje, że formalna ocena oddziaływania na środowisko jeszcze się nie rozpoczęła.

Zapytany o możliwość wycofania się z projektu, Rama odpowiedział wyzywająco: „Cofnąć się przed czym?”. Określił obawy środowiskowe jako „dezinformację”, twierdząc, że rozwój ten wyniesie Albanię z kraju pomijanego do takiego, który przyciąga „wielki kapitał” i znaczące inwestycje.

Ostrzeżenie z Brukseli

Komisja Europejska wezwała Albanię do natychmiastowego działania w celu zapewnienia zgodności z unijnym prawem ochrony środowiska, jeśli Tirana chce kontynuować proces akcesyjny. Rzecznik Komisji, Guillaume Mercier, oświadczył, że Albania musi powstrzymać się od działań, które mogłyby zagrozić spełnieniu kryterium zamknięcia. „Jesteśmy w kontakcie z władzami Albanii w tej sprawie” – dodał Mercier. UE zapowiedziała, że może przyjąć nowych członków, w tym Czarnogórę, Albanię i Ukrainę, do 2030 roku, ale zależy to od zgodności z obecnym prawem unijnym, w tym w kwestiach środowiskowych.

Rama odrzucił zastrzeżenia Komisji. „Jesteśmy bardzo dumni z tego, co zrobiliśmy dla dzikiej przyrody w Albanii. Komisja Europejska nie ma powodu, by wątpić w naszą niezłomną wolę ochrony wszystkiego, co wymaga ochrony w zakresie dzikiej przyrody i natury” – powiedział. Premier zaznaczył również, że nowelizacje prawa o obszarach chronionych i prawa o inwestycjach strategicznych z 2024 roku znalazły się pod lupą UE. Stwierdził, że ustawa o inwestycjach strategicznych wygaśnie, ponieważ „spełniła swoją misję”, broniąc jednocześnie jej roli w przyciąganiu kapitału.

Śledztwa i reperkusje polityczne

Albańska agencja antykorupcyjna wszczęła śledztwo w sprawie projektu, a pojawiły się sprzeczne twierdzenia dotyczące prywatyzacji gruntów, które według rządu są własnością prywatną. Protesty przekształciły się w szerszą demonstrację przeciwko 13-letnim rządom Ramy. Podczas napiętej, dwugodzinnej wymiany zdań z grupą dziennikarzy europejskich mediów premier bronił swojego dorobku i wyrażał „frustrację” dominującą narracją oskarżającą go o obniżanie standardów środowiskowych w celu przyciągnięcia zagranicznych inwestycji.

Rama zapewnił, że żadne działania szkodzące środowisku nie mogą być prowadzone, ponieważ muszą być zgodne z europejskimi standardami. „Dziś w sektorze turystycznym, aby być konkurencyjnym, nie można zaniedbywać natury. Dlatego wściekam się, gdy widzę ludzi, którzy nie rozumieją, że sprowadzenie 4 miliardów euro do Albanii i stworzenie czegoś niezwykłego, opartego właśnie na naturze jako elemencie fundamentalnym, jest pozytywną rzeczą” – argumentował. Affinity Partners nie odpowiedziało na prośby Reutersa o komentarz.