86 lat po pierwszym transporcie do Auschwitz, ocalali i oficjele oddają hołd ofiarom przy Ścianie Śmierci

Pierwszy transport

14 czerwca 1940 roku do nowo utworzonego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz przybyło z więzienia w Tarnowie 728 mężczyzn. Byli to głównie młodzi Polacy i polscy Żydzi, z których wielu próbowało uciec z okupowanej Polski, by dołączyć do sił zbrojnych za granicą. Otrzymali numery obozowe od 31 do 758, po 30 niemieckich więźniach kryminalnych przywiezionych z Sachsenhausen w maju, którzy mieli pełnić funkcje kapo. Pierwszym zarejestrowanym więźniem z tego transportu był Stanisław Ryniak, który otrzymał numer 31.

Dzień pamięci narodowej

86. rocznicę uczczono w niedzielę uroczystością w Muzeum Auschwitz, która odbyła się pod honorowym patronatem prezydenta RP Karola Nawrockiego. Rząd reprezentowała minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska. Obchody rozpoczęły się przy Ścianie Śmierci między blokami 10 i 11, gdzie dwunastu byłych więźniów, którzy przeżyli obóz, dołączyło do oficjalnych delegacji i grup młodzieżowych.

„Szybko zrozumieli, w jakie piekło nienawiści i woli zagłady wpadli.”

Geneza i struktura obozu

Obóz został zaproponowany pod koniec 1939 roku przez SS-Oberführera Arpada Wiganda, który wskazywał na przepełnione więzienia na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim oraz rosnący ruch oporu. Heinrich Himmler wydał rozkaz utworzenia Auschwitz na początku kwietnia 1940 roku, a Rudolf Höss został jego pierwszym komendantem. Izolacja terenu, połączenia kolejowe i istniejące koszary Wojska Polskiego sprawiły, że nadawał się on do szybkiej przebudowy i rozbudowy.

Słowa z bramy

Kazimierz Albin, jeden z 728 deportowanych, wspominał później przemówienie wygłoszone po przybyciu przez kierownika obozu Karla Fritzscha.

„To jest Konzentrationslager Auschwitz. Jako element wrogi narodowi niemieckiemu będziecie internowani do końca wojny. Wszelkie przejawy buntu lub nieposłuszeństwa będą tłumione bezlitośnie. Opór wobec władzy, próba ucieczki – kara śmierci.”

Osobista pamięć i zaangażowanie młodzieży

Międzynarodowy Komitet Oświęcimski, kierowany przez dyrektora Christopha Heubnera, podkreślił znaczenie angażowania młodych ludzi w kultywowanie pamięci. W uroczystości wzięła udział grupa praktykantów z Volkswagen AG, a także uczniowie szkół z Ujazdu oraz grupa „Tropiciele przeszłości”. Marta Osińska, wnuczka więźniów obozu i członkini grupy, opisała straty i ocalenie swojej rodziny, zaznaczając, że trzej bracia służyli u majora Hubala, a później w Związku Walki Zbrojnej.

„Jestem wnuczką więźniów KL Auschwitz. Mój dziadek Tadeusz zginął w KL Auschwitz, a moja babcia Jadwiga przeżyła obozowe piekło. Została przewieziona z Birkenau do Flossenbürga, gdzie wyzwolili ją Amerykanie.”

Skala zbrodni

Początkowo miejsce męczeństwa polskich patriotów, od 1942 roku Auschwitz II Birkenau stał się centrum masowej zagłady Żydów w ramach „ostatecznego rozwiązania”. Do czasu wyzwolenia obozu przez Armię Czerwoną 27 stycznia 1945 roku Niemcy zamordowali tam ponad milion ludzi, w tym około 960 000 Żydów.