Niepodległość Polski rodziła się etapami, a 11 listopada 1918 roku stał się datą symboliczną

Niepodległość przychodziła etapami

Polska nie odzyskała państwowości jednego ranka w 1918 roku, a proces ten rozciągał się na wiele miesięcy i dotyczył różnych miast. Władza przechodziła z rąk zaborców najpierw na południu i wschodzie, poprzez rady regionalne i grupy konspiracyjne, zanim zmiany dotarły do stolicy. Upamiętniana dziś data jest więc punktem w procesie, a nie jego początkiem.

Regionalne przejęcia władzy przed Warszawą

W Cieszynie polska rada przejęła władzę od władz austriackich 19 października. W Tarnowie polscy konspiratorzy pod dowództwem porucznika Zdzisława Dziurzyńskiego rozbroili austriacki garnizon w nocy z 30 na 31 października w ciągu kilku godzin i bez oddania strzału, jak podaje TVP Info. Kraków poszedł w ślady Tarnowa 31 października, gdy oddziały pod dowództwem kapitana Antoniego Stawarza wkroczyły do koszar w Podgórzu i na Rynek Główny, podczas gdy Polska Komisja Likwidacyjna pod przewodnictwem Wincentego Witosa zarządzała zachodnią Małopolską. Najostrzejszy zwrot nastąpił w Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada, kiedy Ignacy Daszyński utworzył Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Edwardem Rydzem-Śmigłym jako ministrem wojny. Manifest Daszyńskiego obiecywał powszechne prawo wyborcze bez względu na płeć, ośmiogodzinny dzień pracy i reformę rolną, co wywołało w Warszawie obawy konserwatystów przed rewolucją bolszewicką.

Powrót Piłsudskiego do okupowanego miasta

Józef Piłsudski dotarł na warszawski Dworzec Wiedeński rankiem 10 listopada 1918 roku po internowaniu w Magdeburgu. Powitali go tylko nieliczni współpracownicy oraz książę Zdzisław Lubomirski, reprezentujący Radę Regencyjną. Tłumy widoczne na szeroko rozpowszechnianych później fotografiach pochodzą z 1916 roku, jak podają Niezależna.pl i Gazeta Olsztyńska. Niemieckie jednostki w Warszawie zachowywały dyscyplinę w pierwszych godzinach, a Piłsudski rozważał wyjazd do Lublina, zanim zdecydował się zostać, gdyż tylko on cieszył się szerokim autorytetem wśród cywilów i żołnierzy. Dziennik Marii Dąbrowskiej odnotowuje nocną strzelaninę, poranne rozbrajanie niemieckich oficerów na rogach ulic oraz broń trafiającą w ręce socjalistów i bandytów. 11 listopada Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu naczelne dowództwo wojskowe, dzień po jego uwolnieniu z więzienia, jak podaje Super Express.

Dlaczego 11 listopada stał się świętem narodowym

Super Express opisuje wybór daty jako częściowy zbieg okoliczności wydarzeń krajowych i zagranicznych. Tego samego dnia w wagonie kolejowym w Compiègne podpisano rozejm kończący I wojnę światową, co nadało warszawskim wydarzeniom szerszy wymiar międzynarodowy. Niezależna.pl zauważa, że oficjalne Święto Niepodległości ustanowiono dopiero w 1937 roku, prawie dwie dekady po tych wydarzeniach.

Luki w powszechnym wyobrażeniu

TVP Info wskazuje, że tego dnia w warszawskiej Cytadeli wciąż stacjonował niemiecki garnizon, Wielkopolska pozostawała w granicach Cesarstwa Niemieckiego, a we Lwowie trwały walki polsko-ukraińskie. Wschodnia granica nie istniała jeszcze nawet na mapach sztabowych. Te szczegóły pokazują, że odrodzone państwo kształtowało się jednocześnie na kilku frontach.