Brief wieczorny, wtorek, 17 listopada

Tekst i syntetyczny głos wygenerowane przez AI. Jak powstaje ten tekst

Wydanie z archiwum. Najnowsze wydanie

Wydanie wieczorne

Zdjęcie satelitarne: NASA

1Konflikty

Ukraina drugi dzień z rzędu atakuje Most Krymski

Ciąg dalszy z porannego wydania. Nowe: Ukraina drugi dzień z rzędu uderzyła w Most Krymski, a Rosja zgłosiła 1441 dronów strąconych nocą.

Siergiej Aksionow, mianowany przez Rosję gubernator Krymu, powiedział, że 17 listopada Most Krymski został trafiony drugi dzień z rzędu, a ruch wstrzymano. Wołodymyr Zełenski oświadczył, że ukraińskie drony Palanycia uderzyły w część drogową, a pociski Neptun oraz drony Ruta i FP-5 w część kolejową. Nazwał to siódmym etapem wielotygodniowej operacji Służby Bezpieczeństwa Ukrainy i sztabu generalnego.

Drony przechwycone według Rosjidrony
  • 16 listopada1336
  • 17 listopada1441

Ministerstwo obrony Rosji podało, że obrona powietrzna zniszczyła w nocy 1441 dronów nad ponad 20 regionami, w tym nad obwodem moskiewskim, Krymem i Morzem Czarnym. Europa Press napisała, że Rosja po raz pierwszy poinformowała o zniszczeniu ponad 1400 dronów w jedną noc, więcej niż w poniedziałek, gdy podała wynik 1336.

Wymiana uderzeń objęła także Kijów i Baszkortostan. Witalij Kliczko powiedział, że rosyjskie ataki późnym wieczorem w poniedziałek uszkodziły północny i południowy most w Kijowie i zatrzymały ruch na obu przeprawach. Administracja miasta podała, że po uszkodzeniu podziemnej infrastruktury czasowo wstrzymano ruch na części zielonej linii metra. Ukraińskie kanały monitorujące informowały o uderzeniu drona i pożarze w kompleksie rafineryjnym Gazprom Nieftiechim Saławat, około 1750 km na wschód od Kijowa. Zakład może przerabiać do 10 mln ton ropy i kondensatu gazowego rocznie.

Dalej: Rosyjski rząd ma omówić odbudowę mostu i połączeń transportowych.

Na podstawie relacji: N-tv, Deutsche Welle, Stirile ProTV, europa press, Adnkronos, ANSA.it

2Dyplomacja

Waszyngton blokuje Chinom zdalny dostęp do amerykańskich chipów AI

Ciąg dalszy z porannego wydania. Nowe: Reguła Waszyngtonu weszła w życie natychmiast, a Nvidia powołała komitet nadzoru eksportu.

Biuro Przemysłu i Bezpieczeństwa Departamentu Handlu USA 16 listopada wydało tymczasowe przepisy, które weszły w życie natychmiast. Uderzają w umowy dotyczące zdalnych mocy obliczeniowych, w których chińskie firmy wynajmują moc zaawansowanych amerykańskich chipów zainstalowanych w zagranicznych centrach danych. Centra te muszą identyfikować użytkowników końcowych, gdy obsługują firmy z Chin, Rosji, Iranu i Kuby.

Nowe przepisy obejmują też sprzedaż zaawansowanych chipów do Indonezji, Malezji, Singapuru, Tajlandii i Brazylii. Każda transakcja będzie wymagać osobnej licencji, bo Waszyngton widzi większe ryzyko przekierowania dostaw. Regulacja obejmuje też boom na centra danych w Azji Południowo-Wschodniej, z którego korzystają chińskie firmy, w tym Alibaba i ByteDance. Uzupełnia też obowiązujący amerykański zakaz bezpośredniej sprzedaży Chinom najbardziej zaawansowanych chipów AI.

Decyzja zapadła, gdy Nvidia próbowała ograniczyć szkody po aferze Megaspeed. Jensen Huang zrezygnował ze stanowiska prezesa po tym, jak przyznał się do związku z Alice Huang, byłą menedżerką Megaspeed. Władze USA uznają ją za osobę powiązaną z chińskim wywiadem, czemu Pekin zaprzecza. Nvidia powołała komitet rady dyrektorów do spraw bezpieczeństwa narodowego, kontroli eksportu i ryzyka handlowego, a spółką tymczasowo kieruje Colette Kress.

MSZ Chin oskarżyło Waszyngton o nadużywanie kontroli eksportu i tłumienie chińskiego sektora wysokich technologii. Spadły notowane w Hongkongu akcje spółek technologicznych: Alibaba o 5 proc., a Tencent o niemal 4 proc. Akcje Nvidii przed rozpoczęciem handlu w Nowym Jorku lekko rosły po poniedziałkowej wyprzedaży.

Dalej: Colette Kress przedstawi kwartalne wyniki Nvidii jeszcze 17 listopada.

Na podstawie relacji: Neue Zürcher Zeitung, Handelsblatt, H Kαθημερινή, europa press, ANSA.it, AP NEWS

3Biznes

Wycieki z Deutsche Banku budzą pytania o nadzór

Nowe

Sygnaliści przekazali dziennikarzom Josy Josephowi i Khadiji Sharife ponad 15 mln wewnętrznych dokumentów Deutsche Banku, w tym ponad 9 mln e-maili, protokoły z posiedzeń władz i poufne raporty. Nad śledztwem pracowało ponad 200 dziennikarzy. Badali kontakty biznesowe banku z rosyjskimi oligarchami, płatności powiązane z Jeffreyem Epsteinem oraz relacje z Donaldem Trumpem z czasów, gdy był klientem banku.

Akcje spadły w trakcie sesji nawet o 6 proc., najmocniej od kwietnia 2025 r., po czym wczesnym popołudniem traciły 3,8 proc. Według doniesień bank obsłużył do 3135 podejrzanych płatności powiązanych z Epsteinem, o wartości około 580 mln dol. „Financial Times” podał zaś, że w 2017 r. bank omyłkowo wysłał jeden z dokumentów podatkowych Donalda Trumpa księgowemu innego klienta.

„Nie powinni byli tego robić. To nielegalne, żeby to robili.”

Donald Trump

Deutsche Bank oświadczył, że sprawy dotyczą wydarzeń sprzed wielu lat, a nawet dekad, i zostały już prześwietlone. Bank twierdzi, że znacznie wzmocnił mechanizmy kontrolne i odzyskał trwałą rentowność. Agencja Europa Press, powołując się na „Der Spiegel”, wylicza jednak 27 przeszukań, grzywien, kar i wypłat odszkodowań od 2000 r., na kwotę ponad 20 mld euro.

Przewodniczący rady nadzorczej Alexander Wynaendts bronił Christiana Sewinga, który kieruje bankiem od 2018 r. Niemiecki minister finansów Lars Klingbeil zażądał od banku przejrzystego wyjaśnienia, jak naprawił błędy w systemie kontroli, a jeden z europosłów poprosił Christiana Sewinga o stawienie się przed parlamentarzystami.

Dalej: Christian Sewing został poproszony o wystąpienie przed Parlamentem Europejskim.

Na podstawie relacji: ANSA.it, europa press, The Telegraph, Observador, LBC, RP Online

4Wybory

Lista Studencka otwiera parlament po końcu rządów Vučicia

Nowe

Nowy parlament Serbii zebrał się 17 listopada, po tym jak Lista Studencka zdobyła 140 z 250 mandatów w wyborach z 25 października. Wynik zakończył 14 lat rządów Serbskiej Partii Postępowej Aleksandara Vučicia, która zdobyła 103 mandaty i przechodzi teraz do opozycji.

Miejsca w nowym parlamencie Serbiimiejsca
  • Lista Studencka140
  • koalicja Vučicia103
  • partie mniejszości7

Na pierwszym posiedzeniu zatwierdza się mandaty posłów i wybiera przewodniczącego parlamentu. Będzie on także tymczasowo pełnił obowiązki prezydenta państwa, ponieważ Aleksandar Vučić zrezygnował z prezydentury, by wystartować w wyborach parlamentarnych. Wybory prezydenckie muszą się odbyć przed końcem roku, a nowy przewodniczący wyznaczy ich datę.

Lista Studencka wywodzi się z trwających dwa lata protestów po zawaleniu się w 2024 r. zadaszenia na dworcu kolejowym w Nowym Sadzie. Zginęło wtedy 16 osób, a protestujący szybko powiązali katastrofę z korupcją i fuszerką przy inwestycjach publicznych. Ruch nie wskazał premiera. Gdy parlament zostanie ukonstytuowany, będzie miał 90 dni na przedstawienie rządu i programu.

Większość nowych posłów nigdy nie pracowała zawodowo w polityce. Sarah El Sarag, prawniczka zajmująca się prawami człowieka wybrana do parlamentu, powiedziała, że nowicjusze niemal codziennie odbywają spotkania i szkolenia.

„Nikt z nas nie jest zawodowym politykiem. Jesteśmy prawnikami, lekarzami, nauczycielami i po raz pierwszy wykonujemy taką pracę.”

Sarah El Sarag

Dalej: Kierownictwo parlamentu wyznaczy datę wyborów prezydenckich przed końcem 2026 roku.

Na podstawie relacji: ANSA.it, ABC TU DIARIO EN ESPAÑOL, Deutsche Welle, G4Media.ro, BBC, tagesschau.de

5Zdrowie i edukacja

Stany Zjednoczone po 26 latach tracą status kraju wolnego od odry

Nowe

Panel ekspertów Panamerykańskiej Organizacji Zdrowia uznał, że odra znów jest w Stanach Zjednoczonych chorobą endemiczną. To koniec statusu kraju wolnego od odry, który utrzymywał się od 2000 r. Decyzję podjęto po ponad roku nieprzerwanej transmisji, choć dyrektor PAHO Jarbas Barbosa ma ją jeszcze formalnie potwierdzić w Waszyngtonie.

92,4 %

wyszczepienia przeciw odrze wśród amerykańskich przedszkolaków

Źródło: RP Online

Od początku drugiej kadencji Donalda Trumpa zakażenie wykryto u co najmniej 7700 osób, a tegoroczny bilans jest najwyższy od 1991 r. Dane CDC wskazują, że wyszczepienie przedszkolaków w latach 2025–2026 wyniosło 92,4%, czyli poniżej progu 95% potrzebnego do odporności zbiorowej. W niektórych rejonach sięgało zaledwie 20%.

Wstępne dane w NEJM Evidence objęły 13 przypadków odry wrodzonej zgłoszonych do CDC od początku 2025 r. do końca września oraz 112 ciężarnych chorych na odrę do 28 września 2026 r. Michael Osterholm z University of Minnesota nazwał przypadki odry wrodzonej uderzającą zmianą.

„To zupełnie nowe zjawisko.”

Michael Osterholm

Robert F. Kennedy Jr., sekretarz zdrowia i niegdyś czołowy w kraju działacz antyszczepionkowy, złagodził retorykę. Przekonywał jednak, że dzieci zyskują silniejszą odporność przez bezpośredni kontakt z chorobą niż dzięki szczepionkom. Eksperci mówią, że droga do ponownej eliminacji odry prowadzi przez wyższy poziom szczepień MMR i ściślejszy nadzór epidemiologiczny. Pensylwania wydała w październiku komunikat, gdy zmagała się z największym ogniskiem w kraju.

Dalej: Jarbas Barbosa ma potwierdzić decyzję PAHO w Waszyngtonie 17 listopada.

Na podstawie relacji: RP Online, newsORF.at, The Irish Times, The New York Times, Washington Post, Deutsche Welle

6Rząd

Prezydent Mongolii rezygnuje po zarzutach łapówek przy kolei

Nowe

Prezydent Mongolii Uchnaagijn Chürelsüch oświadczył 17 listopada, że ustąpi, gdy opozycyjna Partia Demokratyczna zarzuciła mu czerpanie korzyści finansowych z rządowego projektu kolejowego. Rezygnacja dojdzie do skutku dopiero wtedy, gdy przyjmie ją 126-osobowy Wielki Churał Państwowy.

„Zostanę objęty śledztwem, a mój honor zostanie przywrócony.”

Uchnaagijn Chürelsüch

Zarzuty postawił Chiszgeegijn Njambaatar, były mer Ułan Batoru i członek konkurencyjnej frakcji rządzącej Mongolskiej Partii Ludowej. Twierdził, że prezydent otrzymał 25 mln dolarów w związku z kontraktem kolejowym z 2019 r. na linię Tawantołgoj-Gaszuunsuchajt, który według krytyków przyznano Bodi International LLC bez otwartego przetargu.

Bodi International zaprzeczyła, by płaciła łapówki w gotówce wysokim rangą urzędnikom lub funkcjonariuszom publicznym, i nazwała zarzuty zniesławieniem. Wiceminister sprawiedliwości i spraw wewnętrznych Demberelcerengijn Mönch-Erdene oraz szef sekretariatu rządu Battömöriin Enchbajar, których także wymieniono w oskarżeniach, zapowiedzieli dymisje.

Decyzja uderza w partię rządzącą, którą już osłabiły wewnętrzne walki i trzech premierów w ciągu dziewięciu miesięcy. Jeśli parlament przyjmie rezygnację, tymczasowym prezydentem zostanie przewodniczący izby, a Mongolia będzie musiała zmierzyć się jednocześnie ze śledztwem korupcyjnym i kolejną zmianą na szczycie władzy.

Dalej: Wielki Churał Państwowy ma jeszcze w tym tygodniu głosować nad dymisją.

Na podstawie relacji: europa press, AP NEWS, Diário de Notícias, The Independent, Deutsche Welle, Bloomberg Business

Co przed nami

Z tego wydania

  • 1

    Rosyjski rząd ma omówić odbudowę mostu i połączeń transportowych.

  • 2

    Colette Kress przedstawi kwartalne wyniki Nvidii jeszcze 17 listopada.

  • 3

    Christian Sewing został poproszony o wystąpienie przed Parlamentem Europejskim.

  • 4

    Kierownictwo parlamentu wyznaczy datę wyborów prezydenckich przed końcem 2026 roku.

  • 5

    Jarbas Barbosa ma potwierdzić decyzję PAHO w Waszyngtonie 17 listopada.

  • 6

    Wielki Churał Państwowy ma jeszcze w tym tygodniu głosować nad dymisją.

Wszystkie daty

To całe wydanie.

Wszystkie wydania

Pollar czytają wszyscy za darmo. Płacą za to członkowie.

Członkowie płacą za serwery w Niemczech i za modele AI, które porządkują, streszczają i tłumaczą materiały europejskich redakcji.

Dołącz

Jak powstaje Brief