TSUE umożliwia sądom kontrolę nad metodologią i nadzorem nad WIBOR sprzed 2018 r.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał długo oczekiwany wyrok w sprawie C-471/24, dotyczącej kredytów hipotecznych opartych na wskaźniku WIBOR. Orzeczenie z 12 lutego 2026 roku stanowi precedens, który może wpłynąć na tysiące długoterminowych umów kredytowych w Polsce. Trybunał potwierdził, że same postanowienia umowne przewidujące zmienne oprocentowanie w oparciu o WIBOR i marżę banku nie są z zasady niedozwolone, jeżeli wskaźnik ten jest zgodny z prawem unijnym. Kluczowe znaczenie ma jednak rozszerzenie możliwości kontroli sądowej na okres sprzed wejścia w życie unijnego Rozporządzenia BMR w 2018 roku. Wskaźnik WIBOR był przez dziesięciolecia podstawą dla większości kredytów hipotecznych w Polsce, a jego konstrukcja i metodyka były przedmiotem licznych dyskusji i kontrowersji, szczególnie po globalnym skandalu z manipulacją stawką LIBOR na początku lat 2010. Sądy krajowe otrzymały zgodę na ocenę dwóch fundamentalnych aspektów historycznego funkcjonowania WIBOR. Po pierwsze, mogą badać, czy metodologia ustalania tej stopy odpowiadała standardom, które później zostały sformalizowane w rozporządzeniu BMR. Po drugie, mogą weryfikować, czy istniał realny, skuteczny i niezależny nadzór państwowy nad procesem ustalania wskaźnika. To oznacza, że ocenie podlega nie tylko treść konkretnej umowy kredytowej, lecz także jakość i konstrukcja mechanizmu, który stanowił jej ekonomiczny rdzeń. Eksperci podkreślają, że im starsza umowa, tym bardziej wątpliwe mogą być podstawy prawne zastosowanego w niej wskaźnika, ponieważ przed 2018 rokiem WIBOR nie był formalnie uznawany za „wskaźnik referencyjny” w rozumieniu prawa unijnego. „Osoby, które zawarły umowę przed latami 2018-2019, mogą powołać się na większą liczbę błędów w umowie i na tej podstawie dochodzić swoich roszczeń przed sądem, niezależnie od samego wyroku TSUE.” — Trybunał Sprawiedliwości UE dokonał również wąskiej wykładni kluczowego przepisu unijnej dyrektywy o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich. Uznał, że wyjątek od kontroli sądowej dla klauzul odzwierciedlających obowiązujące przepisy prawa nie obejmuje automatycznie postanowień umownych ustalających zmienną stopę procentową w oparciu o wskaźnik referencyjny, nawet jeśli ten wskaźnik jest zgodny z prawem. To rozstrzygnięcie podkreśla obowiązek banków do rzetelnego i zrozumiałego informowania konsumentów o ryzyku finansowym, jakie ponoszą, zaciągając kredyt ze zmiennym oprocentowaniem. Wyrok nie jest jednak wyrokiem uniwersalnym, który automatycznie unieważnia wszystkie umowy z WIBOR. Stanowi raczej ramy prawne, w których kredytobiorcy mogą prowadzić indywidualne spory, udowadniając przed sądem, że konkretna klauzula w ich umowie jest abuzywna lub że bank nie wywiązał się z obowiązku informacyjnego. W praktyce oznacza to falę nowych pozwów sądowych, w których kluczowym dowodem będą wewnętrzne dokumenty banków oraz procedury nadzorcze Narodowego Banku Polskiego i Komisji Nadzoru Finansowego sprzed 2018 roku. Rozpoczyna się nowy etap w długoletniej batalii kredytobiorców z bankami, a jego wynik zależeć będzie od szczegółowej analizy setek tysięcy indywidualnych przypadków.