Umowa UE–Mercosur zacznie obowiązywać 1 maja mimo sporu prawnego

Komisja Europejska ogłosiła w poniedziałek, że umowa handlowa UE–Mercosur zacznie być tymczasowo stosowana 1 maja 2026 r. Komisja zakończyła ostatni etap proceduralny, wysyłając formalną notę do Paragwaju. Komisja przekazała Paragwajowi notę werbalną, która ma uruchomić porozumienie podpisane w styczniu po ponad 25 latach negocjacji. Paragwaj pełni funkcję prawnego depozytariusza traktatów Mercosur. Argentyna, Brazylia i Urugwaj zakończyły już swoje procedury ratyfikacyjne i formalnie powiadomiły Unię Europejską. Komisja podała, że Paragwaj niedawno ratyfikował porozumienie i ma przekazać stosowne powiadomienie przed końcem marca. Tymczasowe stosowanie obejmie wyłącznie część handlową umowy – tę, która należy do wyłącznych kompetencji Komisji – a nie szersze partnerstwo polityczne, które wymaga ratyfikacji przez wszystkie państwa członkowskie UE. Komisja przedstawiła ten krok jako etap prowadzący do utworzenia największego na świecie obszaru wolnego handlu towarami i usługami.

Mercosur, czyli Wspólny Rynek Południa, powstał w 1991 r., a jego siedziba mieści się w Montevideo. Negocjacje między UE a Mercosur w sprawie szerokiej umowy handlowej trwały ponad dwie dekady, zanim osiągnięto polityczne porozumienie. Umowę formalnie podpisano 17 stycznia 2026 r. Parlament Europejski skierował traktat do Trybunału Sprawiedliwości UE w styczniu 2026 r., aby sprawdzić jego zgodność z prawem unijnym. Ten proces wstrzymał pełną ratyfikację parlamentarną. Decyzja Komisji o podziale porozumienia na filar handlowy i filar polityczny pozwoliła rozpocząć tymczasowe stosowanie większością kwalifikowaną w Radzie, bez konieczności jednomyślności, która byłaby wymagana dla całej umowy.

Spór prawny w Parlamencie Europejskim obciąża majowy start Tymczasowe stosowanie umowy ruszy, choć Trybunał Sprawiedliwości UE bada jej legalność po skierowaniu sprawy przez Parlament Europejski w styczniu 2026 r. Posłowie do Parlamentu Europejskiego skupili zastrzeżenia na dwóch głównych kwestiach. Pierwszą jest tzw. mechanizm równoważący, który pozwalałby państwom Mercosur kwestionować unijne przepisy, jeśli uznają je za szkodliwe dla swojego eksportu. Drugą jest decyzja Komisji o podziale porozumienia na dwie odrębne części. Krytycy w Parlamencie twierdzili, że rozdzielenie umowy na filar handlowy i polityczny było zabiegiem, który miał ułatwić podpisanie dokumentu przez ominięcie ratyfikacji w parlamentach krajowych i wymogu jednomyślności. Jak podał 20 minutos, orzeczenia Trybunału można oczekiwać w ciągu około półtora roku. Komisja zaznaczyła, że tymczasowe stosowanie pozostanie w mocy do czasu, aż wyrok sądu i późniejsze głosowanie parlamentarne przesądzą o ostatecznym statusie prawnym umowy. Do pełnego zawarcia porozumienia nadal potrzebna jest zgoda Parlamentu Europejskiego oraz ratyfikacja filaru politycznego przez wszystkie państwa członkowskie UE.

„Priorytetem jest teraz przełożenie tej umowy UE–Mercosur na konkretne rezultaty, tak aby eksporterzy z UE otrzymali platformę potrzebną do wykorzystania nowych możliwości w handlu, wzroście gospodarczym i zatrudnieniu. Tymczasowe stosowanie pozwala nam zacząć realizować tę zapowiedź.” — Maroš Šefčovič via Notícias ao Minuto

Cięcia ceł na samochody i wołowinę dzielą europejskie stolice Jak podaje 20 minutos, umowa ma znieść cła na 91 (%) — część eksportu UE do Mercosur objęta likwidacją ceł z UE do Mercosur oraz na 92 proc. eksportu Mercosur do UE. Po stronie unijnej porozumienie ma zwiększyć dostęp do rynków Argentyny, Brazylii, Paragwaju i Urugwaju dla samochodów, maszyn, win i napojów spirytusowych. W zamian umowa ułatwi import do Europy południowoamerykańskiej wołowiny, drobiu, cukru, ryżu, miodu i soi. Według 20 minutos UE szacuje, że porozumienie przyniesie około 4 mld euro oszczędności rocznie dzięki niższym cłom. Najbardziej zdecydowanymi zwolennikami umowy w UE były Niemcy i Hiszpania. Najsilniejszy sprzeciw zgłaszały natomiast Francja oraz sektor rolny. Przeciwnicy wskazują, że tańszy import produktów rolnych z Ameryki Południowej, wytwarzanych według innych standardów regulacyjnych, może osłabić europejskie rolnictwo. Komisja oświadczyła, że wrażliwe sektory gospodarki UE są chronione przez mocne zabezpieczenia, które pomogły wcześniej przełamać zastrzeżenia Francji i Włoch w Radzie.

Eksport UE do Mercosur: 91, eksport Mercosur do UE: 92

Komisja wskazuje na łańcuchy dostaw i surowce krytyczne Poza obniżką ceł Komisja Europejska podkreśliła, że tymczasowe stosowanie umowy wzmocni współpracę między UE a Mercosur w sprawach praw pracowniczych i zmian klimatu. Komisja wskazała też na bardziej odporne i przewidywalne łańcuchy dostaw jako jedną z głównych korzyści, zwłaszcza dla przepływu surowców krytycznych z Ameryki Południowej do europejskiego przemysłu. Zwolennicy porozumienia argumentują, że może ono wesprzeć ożywienie europejskiej gospodarki w czasie presji konkurencyjnej ze strony Chin i skutków amerykańskich ceł. Maroš Šefčovič, komisarz UE do spraw handlu i bezpieczeństwa gospodarczego, określił notyfikację dla państw Mercosur jako dowód wiarygodności UE jako dużego partnera handlowego. Komisja zaznaczyła, że firmy, konsumenci i rolnicy w UE będą mogli korzystać z umowy od pierwszego dnia jej tymczasowego stosowania, a znoszenie ceł zacznie obowiązywać natychmiast w niektórych kategoriach produktów. Element porozumienia dotyczący partnerstwa politycznego, obejmujący obszary wykraczające poza handel, nadal podlega odrębnemu procesowi ratyfikacji przez wszystkie państwa członkowskie UE i nie jest objęty tymczasowym wejściem w życie 1 maja.

Najważniejsze etapy umowy UE–Mercosur: — ; — ; — ; — ; —