Niemcy: Poważny spór w koalicji rządzącej o podatek od nadzwyczajnych zysków

Niemiecka koalicja rządząca stanęła w piątek w obliczu poważnego wewnętrznego pęknięcia. Federalna minister gospodarki Katherina Reiche publicznie zaatakowała ministra finansów Larsa Klingbeila oraz jego Socjaldemokratyczną Partię Niemiec (SPD) w związku z propozycjami łagodzenia kryzysu cen paliw. Reiche oświadczyła, że brak porozumienia w sprawie podatku od nadzwyczajnych zysków spółek naftowych dotyczy „całego rządu federalnego”, a nie tylko relacji między dwoma ministrami. Reiche, polityk CDU powołana do gabinetu kanclerza Friedricha Merza w maju 2025 roku, podczas konferencji prasowej w Berlinie odrzuciła koncepcję podatku od nadzwyczajnych zysków koncernów paliwowych. Rozwiązanie to jest silnie promowane przez Klingbeila jako mechanizm finansowania ulg dla konsumentów. Wystąpienie Reiche miało miejsce zaledwie dzień po tym, jak sam Merz wezwał obu ministrów do wypracowania wspólnych propozycji, co podkreśliło skalę trudności w funkcjonowaniu koalicji przed kluczowym weekendem.

Reiche: Propozycje SPD kosztowne i niekonstytucyjne Minister gospodarki sformułowała swoje zarzuty wobec SPD w sposób bardzo rzeczowy, stwierdzając, że partner koalicyjny „wyróżnił się w ostatnich tygodniach przedkładaniem propozycji, które są kosztowne, nieskuteczne i wątpliwe pod względem konstytucyjnym”. Argumentowała, że „świadome wchodzenie w trudną sytuację prawną nie może zyskać jej aprobaty”. Wskazała przy tym na liczne toczące się sprawy sądowe wynikające z podobnego mechanizmu, który został uruchomiony przez poprzedni rząd po inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 roku. Tamten instrument był oficjalnie określany jako unijny wkład solidarnościowy. Reiche ostrzegła, że nowy podatek osłabi rafinerie i pozycję Niemiec jako ośrodka przetwórstwa ropy. Zamiast tego opowiedziała się za ukierunkowanymi i bezpieczniejszymi dla budżetu działaniami: tymczasowym zwiększeniem dodatku za dojazdy do pracy, bezpośrednimi wypłatami dla osób dojeżdżających na długich trasach oraz obniżką podatku od oleju napędowego dla branży transportowej i logistycznej. Reiche odnotowała również, że zawieszenie broni między USA a Iranem przyniosło wstępne uspokojenie cen paliw, ale ostrzegła, że sytuacja pozostaje delikatna. Przegląd możliwych środków zaradczych przez grupę roboczą wysokiego szczebla, pierwotnie planowany na piątek, został przełożony na kolejny tydzień ze względu na niestabilną sytuację polityczną.

Niemcy wprowadziły tymczasową daninę od nadmiarowych zysków spółek energetycznych w 2022 roku po wybuchu wojny na Ukrainie, która wywołała kryzys energetyczny w Europie. Mechanizm ten, formalnie nazywany unijnym wkładem solidarnościowym, obowiązywał przez ograniczony czas i według Reiche stał się podstawą wielu procesów sądowych. Obecna presja cenowa wiąże się z konfliktem w Iranie, który rozpoczął się pod koniec lutego 2026 roku. Czarno-czerwona koalicja (CDU/CSU i SPD) rządzi od maja 2025 roku pod przewodnictwem kanclerza Friedricha Merza, a Lars Klingbeil pełni jednocześnie funkcje wicekanclerza, ministra finansów i współprzewodniczącego SPD.

Klingbeil domaga się limitu cen i dodatku mobilnościowego Lars Klingbeil, łączący funkcję ministra finansów i lidera SPD, argumentuje, że dalsza pomoc dla obywateli jest niezbędna, aby powstrzymać wzrost inflacji. Jego propozycje obejmują dodatek mobilnościowy dla dojeżdżających do pracy, tymczasową obniżkę podatku energetycznego oraz elastyczny limit cen benzyny, diesla i oleju opałowego. Wszystko to miałoby być sfinansowane z podatku od nadzwyczajnych zysków nakładanego na poziomie europejskim. W piątek Klingbeil zorganizował w swoim resorcie szczyt cenowy z udziałem stowarzyszeń biznesowych i związków zawodowych. Reakcja parlamentarzystów SPD na krytykę ze strony Reiche była natychmiastowa. Dirk Wiese, sekretarz frakcji SPD w Bundestagu, stwierdził, że słowa minister „stawiają pod wielkim znakiem zapytania współpracę w koalicji” i zasugerował, że Reiche „do dziś nie odnalazła się w swoim urzędzie”. Wiese dodał, że minister wyróżniła się jedynie tym, że „nie chce przynieść ulgi obywatelom na stacjach benzynowych”, na co SPD się nie zgodzi. „Potrzebujemy teraz ulg, a ponadto sprawiedliwych reform dla kraju i naszych obywateli.” — Dirk Wiese via RP Online

Premierzy krajów związkowych wywierają presję na kanclerza Presja na kanclerza Merza wzrosła także ze strony rządów krajów związkowych kierowanych przez SPD. Olaf Lies, premier Dolnej Saksonii, ocenił, że rząd federalny prezentuje „bardzo niefortunny wizerunek”, a obywatele potrzebują „rozwiązań, a nie ideologicznych debat”. Andreas Bovenschulte, burmistrz Bremy, zażądał zwołania nadzwyczajnej Konferencji Premierów, oskarżając koncerny naftowe o bogacenie się kosztem konsumentów. Manuela Schwesig, premier Meklemburgii-Pomorza Przedniego, stwierdziła, że nie rozumie, na co czeka kanclerz, ponieważ „obywatele i gospodarka są już u kresu wytrzymałości”. Zażądała ona natychmiastowej obniżki podatku energetycznego i wprowadzenia limitu cen. Wypowiedzi te są odpowiedzią na czwartkowe deklaracje Merza, by „nie liczyć na krótkoterminowe decyzje”. Głos zabrał również Dennis Radtke z socjalnego skrzydła CDU, wzywając niedzielny komitet koalicyjny do wysłania „sygnału ulgi” dla gospodarstw domowych. „Obywatele, a także gospodarka, są już na granicy wytrzymałości. Dotyczy to zwłaszcza tak dużego obszarowo kraju związkowego jak Meklemburgia-Pomorze Przednie.” — Manuela Schwesig via Der Tagesspiegel