Brukselski sąd nakazuje Rumunii zapłatę 600 mln euro firmie Pfizer

Sąd pierwszej instancji w Brukseli wydał wyrok, zgodnie z którym Rumunia jest zobowiązana zapłacić firmie Pfizer około 600 milionów euro — co stanowi równowartość około 3 395 000 000 lejów — za dawki szczepionek przeciw COVID-19, których kraj ten nie przyjął w latach 2022 i 2023. Według sekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia, Alexandru Rogobete, ostateczna suma uwzględniająca odsetki i kary wynosi 3 395 000 000 lejów, z czego blisko 400 000 000 lejów stanowią narosłe opłaty. Orzeczenie nie jest prawomocne i Rumunia może je zaskarżyć, jednak decyzja ma charakter tytułu wykonawczego. Oznacza to, że środki muszą zostać wpłacone na rachunek przejściowy niezależnie od wniesienia apelacji. Sprawa jest wynikiem serii niespójnych decyzji rumuńskich organów ochrony zdrowia w czasie kadencji byłego ministra zdrowia Alexandru Rafili i byłego premiera Nicolae Ciuki.

Chaos decyzyjny Rumunii w dokumentach procesowych Dokumenty sądowe, do których dotarł serwis G4Media, szczegółowo opisują zmienne stanowisko rumuńskich władz pod koniec 2022 roku. 8 listopada 2022 roku Rumunia odrzuciła propozycję Pfizera dotyczącą przechowywania dawek w centralnym magazynie. Osiem dni później kraj ten poprosił o dostawę 3 milionów dawek do siedmiu lokalizacji na terenie państwa. Po kolejnych dwóch dniach władze ponownie zmieniły zdanie, argumentując to niewystarczającą liczbą chłodni, i zażądały jedynie 699 840 dawek. Następnie Rumunia zaproponowała skorzystanie z centralnego magazynu, który wcześniej odrzuciła, otrzymała termin na odpowiedź do 9 grudnia, ale potwierdziła swój udział dopiero 16 grudnia — tydzień po terminie. 21 grudnia Bukareszt oświadczył, że nie może podpisać umowy dotyczącej magazynowania, prosząc jednocześnie o pilną dostawę 2,3 miliona dawek do 28 grudnia, by ostatecznie zredukować to zamówienie do 1,1 miliona, za które nie zapłacono w całości. Z 3 milionów dawek zakontraktowanych na listopad 2022 roku, Rumunia ostatecznie przyjęła 699 840 w listopadzie i 1 100 160 w grudniu.

Rumunia podpisała trzecią umowę na zakup szczepionek z firmą Pfizer w maju 2021 roku. Spór o dostawy zaostrzył się pod koniec 2022 roku podczas mandatu ministra zdrowia Alexandru Rafili. W maju 2023 roku Komisja Europejska wynegocjowała tzw. Aneks 5 z Pfizerem, dający państwom członkowskim możliwość rozłożenia dostaw na cztery lata lub redukcji wolumenu zamówień. Z tej opcji skorzystały 24 z 27 państw UE. Rumunia, obok Węgier i Polski, nie przyjęła tej oferty. Według byłego ministra zdrowia Vlada Voiculescu, Rumunia nie przekazała żadnego oficjalnego stanowiska przed upływem terminu.

Aneks 5 mógł przynieść Rumunii ponad 260 mln euro oszczędności Były minister zdrowia Vlad Voiculescu, obecnie związany ze Związkiem Ocalenia Rumunii (USR), przedstawił finansowe skutki braku reakcji na Aneks 5. Zgodnie z jego zapisami, dostawy zaplanowane na 2023 rok zostałyby rozłożone na cztery lata, co wyeliminowałoby odsetki do 2027 roku. Łączny wolumen szczepionek dla całej UE miał zostać zredukowany z 450 mln do 285 mln dawek (o 36,7 proc.) bez dodatkowych kosztów. Dla Rumunii oznaczałoby to anulowanie 7 175 000 dawek i oszczędność 140 mln euro. Dodatkowa opłata za elastyczność (9,75 euro za dawkę) pozwoliłaby zamienić obowiązek zakupu na opcję zamówienia, co przyniosłoby kolejne 120,7 mln euro zysku. „Rumuni płacą setki milionów euro, ponieważ minister Rafila uchylił się od odpowiedzialności, nie podpisując oferty Pfizera, nie wprowadzając memorandum pod obrady i nie przedstawiając problemu rządowi.” — Vlad Voiculescu via Stirile ProTV Voiculescu nazwał brak odpowiedzi Bukaresztu „prawdopodobnie najdroższym zignorowaniem wiadomości w historii Rumunii”.

Redukcja wolumenu (7,175 mln dawek): 140, Opłata elastyczności: 120.7, Łączne potencjalne oszczędności: 260

USR składa zawiadomienie do prokuratury antykorupcyjnej przeciwko Rafili Związek Ocalenia Rumunii zapowiedział złożenie w czwartek zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przez Alexandru Rafilę do Krajowej Dyrekcji Antykorupcyjnej. Zarzuty dotyczą niedopełnienia obowiązków w zakresie renegocjacji kontraktu. Poseł USR Cezar Drăgoescu poinformował, że wniosek złoży Emanuel Ungureanu. „Z mojego punktu widzenia odpowiedzialność ponosi ówczesny minister zdrowia Alexandru Rafila, ale także cały rząd kierowany przez Nicolae Ciukę. Dziś USR składa zawiadomienie do DNA przeciwko Alexandru Rafili za zaniechania, konkretnie za odmowę renegocjacji kontraktu z Pfizerem.” — Cezar Drăgoescu via Ziare.com Wiceprezes USR Radu Mihaiu dodał, że odpowiedzialność za stratę dzielą Rafila i były premier Nicolae Ciucă, którego gabinet urzędował w latach 2022–2023. Drăgoescu odrzucił próby partii PSD obarczenia winą ministrów z USR, przypominając, że Vlad Voiculescu pełnił funkcję tylko do kwietnia 2021 roku, czyli przed podpisaniem spornego kontraktu. Obecny sekretarz stanu Alexandru Rogobete przyznał, że omawiał sytuację z premierem Ilie Bolojanem, jednak w budżecie Ministerstwa Zdrowia na 2024 rok nie ma zabezpieczonych środków na tak wysoką spłatę, a formalne terminy płatności od sądu jeszcze nie wpłynęły.