Izrael wprowadza karę śmierci jako domyślny wyrok za ataki terrorystyczne

Izraelski Kneset przyjął 30 marca 2026 roku ustawę, która przewiduje karę śmierci jako domyślny wyrok dla Palestyńczyków skazanych przez sądy wojskowe za śmiertelne ataki terrorystyczne. To realizacja jednego z głównych postulatów wyborczych skrajnie prawicowych partnerów koalicyjnych premiera Benjamin Netanyahu. Projekt przeszedł stosunkiem głosów 62 do 48, a za ustawą głosował także Netanyahu. Przepisy promował minister bezpieczeństwa narodowego Itamar Ben-Gvir, lider partii Otzma Yehudit, który w dniach poprzedzających głosowanie nosił przypinki w kształcie szubienicy. Zgodnie z ustawą każda osoba, która „umyślnie powoduje śmierć innej osoby w celu zaszkodzenia obywatelom lub mieszkańcom Izraela, z zamiarem negowania istnienia Państwa Izrael”, podlega karze śmierci albo dożywotniemu więzieniu. Sędziowie zachowują prawo do zamiany wyroku śmierci na dożywocie i mogą orzec karę śmierci nawet bez wniosku prokuratury lub jednomyślności wśród sędziów.

62 (głosów) — Posłowie Knesetu, którzy poparli projekt ustawy o karze śmierci

Izrael zniósł karę śmierci za zwykłe przestępstwa w 1954 roku, pozostawiając ją jedynie w wyjątkowych przypadkach — przy zbrodniach przeciwko ludzkości, zbrodniach przeciwko narodowi żydowskiemu oraz w niektórych przepisach prawa wojskowego. W rzadkich przypadkach, gdy sądy wojskowe wcześniej orzekały karę śmierci za czyny związane z terroryzmem, wyroki te zawsze zamieniano na dożywocie po zakończeniu postępowania odwoławczego. Od powstania Państwa Izrael wykonano tylko dwa wyroki śmierci: w 1948 roku, gdy wojskowy Meir Tobianski został stracony za zdradę stanu, a później pośmiertnie uniewinniony, oraz w 1962 roku, gdy nazistowski zbrodniarz wojenny Adolf Eichmann został powieszony po procesie w Jerozolimie. Po ataku Hamasu z 7 października 2023 roku wśród izraelskich parlamentarzystów wzrosło poparcie dla przywrócenia kary śmierci dla Palestyńczyków skazanych zarówno przez sądy wojskowe, jak i cywilne.

Dwa odrębne tryby prawne dotyczą Palestyńczyków i sądów izraelskich Ustawa działa w dwóch odrębnych trybach, zależnie od systemu sądowego. W przypadku Palestyńczyków z okupowanego Zachodniego Brzegu, których sprawy rozpatrują sądy wojskowe, kara śmierci jest domyślną sankcją za zabójstwo motywowane terroryzmem. Sędziowie mają obowiązek ją orzec, chyba że skorzystają z prawa do zamiany wyroku na dożywotnie więzienie. W sądach cywilnych w Izraelu skazanie za zabójstwo motywowane terroryzmem, którego celem jest zniszczenie Państwa Izrael, oznacza karę śmierci albo dożywocie, ale bez obowiązującej sankcji domyślnej. Zgodnie z treścią ustawy wyrok można wykonać w ciągu 90 dni od prawomocnego skazania, z możliwością odroczenia do 180 dni. Ustawa nie działa wstecz i nie obejmie członków Hamasu zamieszanych w ataki z 7 października 2023 roku ani żadnego zatrzymanego, który obecnie przebywa w izraelskim areszcie. Jeden z ultraortodoksyjnych ugrupowań w koalicji zagłosował przeciw, a partia opozycyjnego polityka Avigdora Liebermana zapewniła wsparcie ponad podziałami.

„To dzień sprawiedliwości dla zabitych, dzień odstraszania dla wrogów. Kto wybiera terror, wybiera śmierć.” — Itamar Ben-Gvir via Libertatea

Były zastępca szefa Mosadu mówi o utracie wartości Sprzeciw w Knesecie był wyraźny. Były zastępca szefa Mosadu i deputowany Ram Ben-Barak wygłosił podczas wielogodzinnej debaty parlamentarnej ostre wystąpienie przeciwko ustawie. Ben-Barak mówił, że Hamas w praktyce zwyciężył, bo doprowadził Izrael do porzucenia własnych wartości, i ostrzegał, że kraj zaczyna działać z nienawiści i w imię odwetu. Przewodniczący komisji bezpieczeństwa Knesetu Zvika Fogel odpowiedział, że ustawa stanowi „ważny krok w kierunku przywrócenia odstraszania Państwa Izrael”. Niemcy i inne kraje europejskie wyraziły przed głosowaniem „głębokie zaniepokojenie” ustawą, podał Neue Zürcher Zeitung. Stowarzyszenie na rzecz Praw Obywatelskich w Izraelu wniosło odwołanie do Sądu Najwyższego kilka minut po uchwaleniu ustawy, nazywając ją niekonstytucyjną, z natury dyskryminacyjną i — w odniesieniu do Palestyńczyków na Zachodnim Brzegu — przyjętą bez podstawy prawnej.

„Hamas nas pokonał. Pokonał nas, bo utraciliśmy wszystkie nasze wartości i bo niestety zaczynamy zachowywać się jak oni. Pełni nienawiści. I odwetu.” — Ram Ben-Barak via Le Temps

Amnesty nazywa egzekucje możliwymi zbrodniami wojennymi, wskazuje na 99% skazań Erika Guevara-Rosas, starsza dyrektor Amnesty International ds. badań, rzecznictwa, polityki i kampanii, potępiła ustawę w bardzo ostrych słowach, określając ją jako „pokaz okrucieństwa, dyskryminacji i całkowitego lekceważenia praw człowieka” oraz oskarżając Izrael o umacnianie „systemu apartheidu wobec Palestyńczyków”. Guevara-Rosas wezwała społeczność międzynarodową do wywarcia „maksymalnej presji” na Izrael, aby natychmiast uchylił ustawę i całkowicie zniósł karę śmierci. Ostrzegła, że wyroki śmierci wydane wobec Palestyńczyków z okupowanych terytoriów palestyńskich mogą „stanowić zbrodnie wojenne”. Zwróciła też uwagę, że wskaźnik skazań palestyńskich oskarżonych w izraelskich sądach wojskowych przekracza 99 procent, argumentując, że połączenie niemal pewnego skazania i domyślnej kary śmierci daje Izraelowi mechanizm do egzekwowania Palestyńczyków według własnego uznania. Krytycy z różnych stron sceny politycznej określili ustawę jako rasistowską w swoim zastosowaniu, ponieważ de facto dotyczy wyłącznie Palestyńczyków. Wskazuje na to także strukturalna różnica między sądami wojskowymi dla Palestyńczyków a sądami cywilnymi dla izraelskich osadników na tym samym terytorium.

99 (procent) — Wskaźnik skazań Palestyńczyków w izraelskich sądach wojskowych

Za: 62, Przeciw: 48