Hiszpania uruchamia nowy system rekompensat dla ofiar nadużyć duchownych

Rząd Hiszpanii, Kościół katolicki i rzecznik praw obywatelskich podpisali w poniedziałek, 30 marca 2026 roku, protokół ustanawiający mieszany mechanizm rekompensat dla ofiar seksualnych nadużyć duchownych, których spraw nie da się już prowadzić przed sądem. System ma zacząć przyjmować wnioski 15 kwietnia 2026 roku.

Porozumienie podpisano w siedzibie rzecznika praw obywatelskich w Madrycie. Pod dokumentem podpisali się minister prezydencji, sprawiedliwości i relacji z Kortezami Félix Bolaños, prezes Hiszpańskiej Konferencji Episkopatu i arcybiskup Valladolid Luis Argüello, przewodniczący Hiszpańskiej Konferencji Zakonów Jesús Díaz Sariego oraz rzecznik praw obywatelskich Ángel Gabilondo. Protokół rozwija ramowe porozumienie podpisane 8 stycznia 2026 roku i wymagał niemal trzech dodatkowych miesięcy, aby dopracować sporne szczegóły. Mechanizm przewidziano dla spraw, w których przedawnienie już minęło albo sprawca nie żyje, więc droga sądowa nie jest możliwa. Wysokość odszkodowań nie będzie oparta na sztywnych tabelach ani widełkach finansowych. Każda sprawa ma być rozpatrywana osobno. Minister Bolaños powiedział, że ostateczne słowo w sprawie kwot, które ma wypłacić Kościół, będzie należało do rzecznika praw obywatelskich.

„Słuszna rekompensata nie powinna zależeć od kwoty, ani minimalnej, ani maksymalnej.” — Félix Bolaños via Europa Press

„To porozumienie, które ma ulżyć cierpieniu ofiar nadużyć w środku Wielkiego Tygodnia.” — Luis Argüello via La Vanguardia

Ofiara składa wniosek przez ministerstwo sprawiedliwości, decyzję podejmuje rzecznik W nowej procedurze ofiara rozpocznie postępowanie, składając wniosek do jednostki przetwarzającej w Ministerstwie Sprawiedliwości. Ta przekaże sprawę do jednostki ds. ofiar przy biurze rzecznika. Zespół złożony z niezależnych ekspertów przeanalizuje sprawę, wysłucha wszystkich stron i przygotuje projekt rozstrzygnięcia w maksymalnie trzy miesiące. Propozycja może obejmować rekompensatę symboliczną, naprawczą, duchową albo finansową, zależnie od tego, czego zażąda ofiara. Następnie projekt trafia do komisji doradczej własnego planu PRIVA, która ma maksymalnie dwa miesiące na ocenę. Jeśli zarówno Kościół, jak i ofiara zgadzają się z propozycją, staje się ona ostateczna. Jeśli któraś ze stron się nie zgodzi, zbiera się wspólna komisja, w której zasiadają wszystkie instytucje podpisujące porozumienie oraz stowarzyszenia ofiar. Ma ona miesiąc, aby szukać konsensusu. Jeśli porozumienia nie będzie, przeważa ocena rzecznika praw obywatelskich, a Kościół musi się do niej zastosować. Rząd doprowadził też do wpisania do dokumentu zapisu zwalniającego odszkodowania pieniężne z podatku dochodowego.

Droga do protokołu o rekompensatach: — ; — ; — ; —

Kościół ustępuje w spornej kwestii wcześniejszych wypłat Podpisanie nastąpiło po tygodniach napiętych negocjacji i co najmniej jednym momencie, w którym porozumienie było bliskie upadku. Kościół zablokował je około dziesięć dni przed podpisaniem, częściowo z powodu pytania, czy ofiary, które wcześniej otrzymały rekompensatę przez PRIVA, mogą domagać się dodatkowych pieniędzy w nowym systemie. Biskupi ostatecznie ustąpili w tej sprawie. Ofiary, które wcześniej korzystały z PRIVA, będą mogły przedstawić swoje sprawy rzecznikowi do ponownego rozpatrzenia. Będzie on mógł zdecydować, czy wcześniejsza rekompensata powinna zostać podwyższona, uzupełniona albo przekroczona. Argüello przyznał na konferencji prasowej, że część ofiar nie ufała własnym diecezjom i zgromadzeniom zakonnym Kościoła, które miały prowadzić ten proces, i przedstawił porozumienie jako ćwiczenie wzajemnego zaufania. System ma charakter tymczasowy i będzie obowiązywał przez rok, z możliwością przedłużenia o kolejny rok. Dwa tryby – nowy mieszany mechanizm i już istniejący plan PRIVA – strony opisują jako uzupełniające się, a nie wykluczające. Od 15 kwietnia ofiary będą jednak musiały wybrać jeden z nich.

„Jesteśmy świadomi, że ten krok był konieczny, ponieważ część ofiar nadużyć nie ufała diecezjom i zgromadzeniom zakonnym, by właśnie stamtąd oferować ten kanał wejścia na tę ścieżkę.” — Luis Argüello via eldiario.es

Nie będzie sztywnych tabel, ale kryteria obejmują wagę czynu i powtarzalność

Hiszpański Kościół katolicki pozostaje pod stałą presją w sprawie seksualnych nadużyć duchownych od czasu, gdy El País rozpoczął w 2018 roku śledztwo w tej sprawie. Plan PRIVA, utworzony w 2024 roku jako jednostronny mechanizm rekompensat, wydał do chwili podpisania nowego protokołu tylko 83 opinie naprawcze o łącznej uzgodnionej wartości około dwóch milionów euro. Ramowe porozumienie z 8 stycznia 2026 roku określono jako czwarte porozumienie osiągnięte w dwóch kadencjach parlamentu między ministrem Bolañosem a Kościołem. Zgodnie z wynikiem wyszukiwania w sieci, hiszpański Kościół katolicki zgodził się z rządem w styczniu 2026 roku na wypłatę rekompensat ofiarom nadużyć, a podpisany w poniedziałek protokół formalizuje operacyjne szczegóły tego zobowiązania. Brak sztywnych tabel rekompensat był jednym z najbardziej spornych elementów porozumienia, ponieważ grupy ofiar domagały się takich tabel jako gwarancji równego traktowania i przejrzystości. Bolaños wyjaśnił, że przy indywidualnej ocenie będą brane pod uwagę takie kryteria jak waga szkody i to, czy nadużycia się powtarzały, nawet bez z góry ustalonych widełek. Argüello jasno powiedział na konferencji prasowej, że słowo „tabele” zostało wprost wyłączone z tekstu porozumienia. Wynik wyszukiwania w sieci wskazał, że średnia europejska rekompensata w podobnych sprawach wynosi około 35 000 euro, co stanowi nieformalny punkt odniesienia dla indywidualnych ocen, które będzie prowadził rzecznik praw obywatelskich. Ostateczną gwarancją wykonania zobowiązań nie będą wyłącznie poszczególne diecezje czy instytuty zakonne, lecz także, w ostatniej instancji, sama Konferencja Episkopatu i CONFER. Protokół oznacza pierwszy raz, gdy niezależna instytucja państwowa – rzecznik praw obywatelskich – otrzyma wiążące uprawnienia do ustalania wysokości rekompensat w sprawach nadużyć duchownych w Hiszpanii.

83 (opinie naprawcze) — Opinie planu PRIVA wydane przed podpisaniem nowego protokołu