Massimiliano Cencelli, twórca włoskiego systemu podziału władzy, nie żyje

Śmierć działacza DC

Massimiliano Cencelli, były działacz Chrześcijańskiej Demokracji (DC), którego nazwisko stało się synonimem proporcjonalnego podziału władzy politycznej we Włoszech, zmarł w Rzymie w sobotnie popołudnie, 8 sierpnia 2026 roku, w wieku 90 lat. Urodzony w Rzymie w 1936 roku Cencelli dołączył do DC jako nastolatek, wchodząc w struktury partyjne i awansując na stanowisko sekretarza Adolfo Sartiego, wpływowego chadeka i wielokrotnego ministra. Później współpracował z Nicolą Mancino, który został wiceprzewodniczącym Najwyższej Rady Sądownictwa. Choć sam nigdy nie sprawował wysokich urzędów, nazwisko Cencellego weszło do włoskiego słownika politycznego i dekady później wciąż jest cytowane w podręcznikach akademickich.

Geneza podręcznika

„Manuale Cencelli” nigdy nie było oficjalnie opublikowanym dokumentem w swojej pierwotnej formie. Była to metoda, którą Cencelli opisał w wywiadzie dla dziennika Avvenire w 2003 roku. W 1967 roku, podczas kongresu DC w Mediolanie, Adolfo Sarti wraz z Cossigą i Tavianim założyli frakcję „pontieri”, mającą stanowić pomost między większością a lewicą. Frakcja zdobyła 12% głosów, a Cencelli zaproponował zastosowanie logiki korporacyjnej w polityce.

Jeśli mamy 12%, to tak jak w zarządzie spółki stanowiska dzieli się według posiadanych udziałów, tak samo powinno dziać się w przypadku stanowisk partyjnych i rządowych zgodnie z liczbą członków. Sarti kazał mi nad tym popracować.

Zgodnie z tym schematem Taviani zachował resort spraw wewnętrznych, Gaspari został podsekretarzem w resorcie poczty, Cossiga otrzymał resort obrony, a Sarti objął turystykę i rozrywkę. Metoda stała się powszechnie znana, ponieważ podczas kryzysów rządowych Sarti żartobliwie odsyłał dziennikarzy szukających przecieków do Cencellego.

Metoda i jej dziedzictwo

Podręcznik przypisywał każdemu stanowisku – ministra, podsekretarza czy przewodniczącego komisji – „wynik siły”, co pozwalało tworzyć rządy z podziałem ról odpowiadającym wadze partii koalicyjnych i ich wewnętrznych frakcji. Nie wszystkie stanowiska miały taką samą wartość: resort z teką przeważał nad tym bez teki, a podsekretarz liczył się mniej niż minister. W czasach Pierwszej Republiki resort poczty i telekomunikacji był uważany za najbardziej wartościowy, ponieważ pozwalał na zatrudnienie do 150 tys. pracowników poczty, co czyniło go nagrodą dla budowniczych konsensusu, takich jak Remo Gaspari i Antonio Gava. Podręcznik wydano w dwóch edycjach: przez Editori Riuniti w 1981 roku oraz przez Aliberti w 2016 roku, z tekstem dziennikarza Renato Vendittiego.

Giulio Andreotti w połowie lat 70. zbył go jako „książkę, o której należy zapomnieć”, podczas gdy socjalista Giuliano Amato później wydał inny werdykt.

Należy robić to, czego nauczyli nas myśliciele liberalni, jak Rawls, i inteligentni praktycy, jak Cencelli.

Reakcje i współczesne znaczenie

Gianfranco Rotondi, były lider DC, obecnie poseł partii Bracia Włosi, skomentował odejście Cencellego.

Cencelli zawsze pozostawał w centrum uwagi, nigdy z niej nie zniknął i nigdy nie zniknie. Jego arcydziełem był podręcznik tak słynny, jak paradoksalnie nigdy nieopublikowany: Manuale Cencelli.

Rotondi dodał, że podręcznik przypisywał każdemu stanowisku władzy „wynik siły”, umożliwiając tworzenie rządów z poprawnym podziałem stanowisk między partie koalicyjne i ich frakcje. Zauważył, że praktyka „lottizzazione” nadal istnieje, a Cencelli nadał jej charakter naukowy. Dziennik La Stampa zastosował algorytm oparty na logice Cencellego do obecnego rządu Giorgii Meloni, analizując 65 stanowisk wykonawczych. Według tej analizy Forza Italia posiada 18% mandatów centroprawicy z wyborów w 2022 roku, ale kontroluje 25% władzy rządowej, co oznacza nadreprezentację o 7 punktów. Bracia Włosi, z 59,4% głosów, kontrolują mniej niż połowę władzy, podczas gdy Lega i Forza Italia razem, z mniej niż 39% głosów, dzielą między siebie 51% władzy.