Nie żyje Yayoi Kusama. Japońska artystka awangardowa miała 97 lat

Śmierć w Tokio i oficjalny komunikat

Japońska artystka współczesna Yayoi Kusama zmarła 14 sierpnia 2026 roku w tokijskim szpitalu w wieku 97 lat. Marszand David Zwirner potwierdził tę informację 26 sierpnia, podając jako przyczynę niewydolność wielonarządową. Szczegóły potwierdził również japoński nadawca publiczny NHK oraz fundacja artystki. W swoim oświadczeniu Zwirner podkreślił jej światową rangę i trwały wpływ na sztukę współczesną.

W chwili śmierci Kusama była bez wątpienia najsłynniejszą żyjącą artystką na świecie.

Prace Kusamy osiągały na aukcjach ceny rzędu dziesiątek milionów dolarów i przyciągały miliony zwiedzających do muzeów na całym świecie.

Wczesne lata i narodziny motywów nieskończoności

Urodzona w Matsumoto w 1929 roku, Kusama od dzieciństwa zmagała się z traumami i halucynacjami. Dorastała w cieniu niewiernego ojca i matki, która stosowała przemoc fizyczną i próbowała zakazać jej tworzenia. Halucynacyjne wizje powtarzających się wzorów pokrywających otoczenie skłoniły ją do malowania kropek, co pomagało jej radzić sobie z lękiem. Później dokumentowała te wczesne doświadczenia przytłoczenia wizualnego i dysocjacji.

Zaczęłam się samoistnie zacierać, obracać w nieskończoności czasu i absolutnej przestrzeni, aż zredukowałam się do nicości.

Po rozpoczęciu nauki tradycyjnego malarstwa nihonga w 1948 roku i szkoleniu w Kyoto School of Arts and Crafts, w 1952 roku zorganizowała swoją pierwszą wystawę indywidualną w Matsumoto. Zaprezentowała na niej wczesne wersje swoich charakterystycznych powierzchni, które nazywała sieciami nieskończoności.

Lata awangardy w Nowym Jorku

Kusama przeprowadziła się do Nowego Jorku w 1958 roku, aby uciec od struktur społecznych i artystycznych powojennej Japonii, które uważała za ograniczające.

Dla sztuki takiej jak moja – sztuki, która toczy walkę na granicy życia i śmierci, pytając o to, kim jesteśmy i co oznacza życie i śmierć – ten kraj był zbyt mały, zbyt służalczy, zbyt feudalny i zbyt pogardliwy wobec kobiet.

Pobyt w Stanach Zjednoczonych zaowocował pionierskimi lustrzanymi pokojami Infinity Rooms, psychodelicznymi performansami oraz miękkimi rzeźbami, tworzonymi przez pokrywanie butów i łodzi zszywanym białym materiałem. Malarka Georgia O'Keeffe wspierała ją w trudnych chwilach finansowych, przekonując marszandkę Edith Herbert do zakupu prac Kusamy. Przemęczenie doprowadziło do nawracających hospitalizacji od 1961 roku oraz próby samobójczej. Jej instalacje o skali całych pomieszczeń wyznaczyły standardy dla późniejszych wystaw immersyjnych.

Powrót do Tokio i dziedzictwo instytucjonalne

Kusama wróciła do Japonii w 1973 roku, a w 1977 roku dobrowolnie zamieszkała w tokijskim szpitalu psychiatrycznym, skąd codziennie dojeżdżała do pobliskiej pracowni. Jej twórczość obejmowała siedem dekad, łącząc minimalizm, pop-art i sztukę feministyczną, koncentrując się na motywach dyń i kropek. W wywiadzie dla Bomb Magazine opisała bezpośredni związek między codzienną praktyką a zdrowiem.

Moje prace są wyrazem mojego życia, zwłaszcza mojej choroby psychicznej.

Muzea na całym świecie kontynuowały organizację wystaw jej dorobku aż do ostatnich miesięcy jej życia. Niedawna retrospektywa w Museum Ludwig w Kolonii, prezentująca ponad 300 prac od dzieciństwa po czasy współczesne, stała się najchętniej odwiedzaną wystawą w historii tej instytucji.