WHO publikuje pierwsze globalne wytyczne dotyczące otyłości u dzieci, odradzając leki i operacje przed 10. rokiem życia

Globalne wytyczne dla młodych pacjentów

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała pierwsze globalne wytyczne dotyczące leczenia otyłości u dzieci i młodzieży, odradzając przepisywanie leków odchudzających oraz wykonywanie operacji bariatrycznych u dzieci poniżej dziesiątego roku życia. Organizacja uznała, że długoterminowe skutki zdrowotne stosowania silnych agonistów receptora glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) pozostają niepewne w przypadku młodych populacji. Leki z grupy GLP-1, opracowane pierwotnie do leczenia cukrzycy typu 2 pod markami takimi jak Ozempic, Wegovy i Mounjaro, naśladują hormony metaboliczne, stymulując produkcję insuliny i wywołując uczucie sytości. Po grudniowych zaleceniach z 2025 r. wspierających stosowanie GLP-1 u dorosłych, agencja ustaliła odrębne standardy dla młodzieży. Choć leki te są licencjonowane głównie dla starszych grup wiekowych, dochodzi do ich przepisywania poza wskazaniami, a firmy farmaceutyczne testują je w badaniach pediatrycznych z udziałem dzieci w wieku od sześciu lat. WHO oświadczyła, że nie sprzeciwia się naukowym badaniom klinicznym, jednak podkreśla, że rutynowa opieka medyczna nad małymi dziećmi musi wykluczać interwencje farmaceutyczne i chirurgiczne.

Surowe warunki dla młodzieży

W przypadku młodzieży w wieku od 10 do 19 lat wytyczne WHO ograniczają leczenie farmakologiczne do szczególnych sytuacji. Lekarze mogą rozważyć autoryzowane leki odchudzające tylko wtedy, gdy nadzorowany program łączący zmiany diety, aktywność fizyczną i modyfikacje behawioralne nie przynosi rezultatów przez co najmniej sześć miesięcy. Interwencje chirurgiczne, takie jak operacje bariatryczne, podlegają jeszcze surowszym ograniczeniom i są zarezerwowane wyłącznie dla młodzieży cierpiącej na ciężką otyłość oraz powikłania, takie jak nadciśnienie czy cukrzyca typu 2. Według Marii Nieves Garcii Casal z Departamentu Żywienia i Bezpieczeństwa Żywności WHO, operacja wymaga, aby pacjent zakończył rozwój fizyczny i psychiczny, a metody nieinwazyjne okazały się nieskuteczne.

Fundamentem terapii otyłości u dzieci i młodzieży nie są leki ani operacje. Chodzi raczej o kompleksowe wsparcie, które umożliwia zdrowe odżywianie, aktywność fizyczną i trwałą zmianę zachowań.

Wzrost zachorowań i zagrożenia zdrowotne

Publikacja wytycznych następuje po dekadach gwałtownego wzrostu problemów z wagą u dzieci na całym świecie. Według danych WHO w 2024 r. z otyłością żyło 170 milionów dzieci i młodzieży. Liczba ta obejmuje 70 milionów dzieci w wieku od 5 do 9 lat oraz 100 milionów młodych ludzi w wieku od 10 do 19 lat.

Wśród młodzieży w wieku od 5 do 19 lat globalna częstość występowania otyłości wzrosła z 2% w 1990 r. do 8% w 2024 r. Luz Maria De Regil zauważyła, że choć wskaźniki otyłości nadal rosną we wszystkich regionach świata, niektórym zamożnym krajom udało się spowolnić tempo tego wzrostu. WHO podkreśliła, że otyłość dziecięca jest złożoną, przewlekłą chorobą, która zwiększa podatność na choroby układu krążenia, zaburzenia metaboliczne oraz trudności w sferze zdrowia psychicznego, w tym stany lękowe, depresję, niską samoocenę i izolację społeczną.

Interwencje behawioralne i cyfrowe

Wytyczne instruują systemy opieki zdrowotnej, aby odeszły od izolowanych wskaźników masy ciała na rzecz holistycznego, długoterminowego dobrostanu i zdrowia funkcjonalnego. Interwencje muszą być dostosowane do etapu rozwoju dziecka i wymagają aktywnego zaangażowania rodziców oraz członków rodziny w celu utrzymania zmian w stylu życia. W sferze technologicznej WHO przeanalizowała dostępne dowody i zauważyła, że narzędzia cyfrowe, takie jak monitory aktywności czy gry wideo zachęcające do ruchu, mogą odgrywać konstruktywną rolę we wspieraniu zmian behawioralnych. Agencja podsumowała, że ścieżki opieki klinicznej muszą być powiązane z szerszą polityką zdrowia publicznego, ostrzegając, że same terapie medyczne nie powstrzymają światowego rozprzestrzeniania się otyłości dziecięcej.