Unijny akt o sztucznej inteligencji wchodzi w kluczową fazę: obowiązki przejrzystości i kary do 35 mln euro już obowiązują

Co zmieniło się 2 sierpnia

Większość unijnego aktu o sztucznej inteligencji weszła w życie w niedzielę, 2 sierpnia 2026 r., uruchamiając obowiązki w zakresie przejrzystości, które dotyczą większości systemów AI w bloku. Dostawcy muszą teraz projektować swoje systemy tak, aby ludzie byli wyraźnie informowani o bezpośredniej interakcji ze sztuczną inteligencją (na przykład poprzez chatboty lub wirtualnych asystentów), chyba że kontekst czyni to oczywistym. Przepisy wymagają również, aby każdy system AI generujący obrazy, dźwięk, wideo lub tekst zawierał znaczniki możliwe do odczytania maszynowego, które pozwalają wykryć sztuczne treści.

Deepfake'i i inne materiały wygenerowane przez AI muszą być odpowiednio oznaczone, a operatorzy mają obowiązek informować użytkowników, gdy są narażeni na deepfake'i lub teksty interesu publicznego, które nie podlegają ludzkiej weryfikacji ani kontroli redakcyjnej. Środki te dotyczą treści tworzonych w celach zawodowych; osoby prywatne używające AI wyłącznie do celów osobistych nie są objęte tymi wymogami. Istniejące systemy AI mają czas do początku grudnia 2026 r. na dostosowanie się, a wyjątki dotyczą dzieł artystycznych, twórczych, satyrycznych i fikcyjnych.

Zakazane praktyki i nadchodzące ograniczenia

Kilka kategorii wykorzystania AI zostało już zakazanych na mocy rozporządzenia. Obejmują one systemy stosujące techniki podprogowe, manipulacyjne lub wprowadzające w błąd; wykorzystujące słabości nieletnich, osób starszych lub osób z niepełnosprawnościami; stosujące kategoryzację biometryczną w celu wnioskowania o rasie, religii lub orientacji seksualnej; lub stosujące ocenę społeczną (social scoring) do oceny zachowania. Zabronione są również systemy rozpoznawania emocji w miejscach pracy i placówkach edukacyjnych, pobieranie obrazów z internetu w celu tworzenia baz danych twarzy oraz zdalna identyfikacja biometryczna w czasie rzeczywistym w przestrzeni publicznej przez organy ścigania.

Od grudnia 2026 r. lista zakazanych zastosowań powiększy się o niektóre z najbardziej kontrowersyjnych sposobów wykorzystania generatywnej AI: tworzenie lub manipulowanie intymnymi obrazami bez zgody (seksualne deepfake'i) oraz wszelkie systemy zdolne do generowania pornografii dziecięcej. Komisja Europejska zdecydowała również o przesunięciu na grudzień 2027 r. najsurowszych wymogów dla systemów AI wysokiego ryzyka, w tym tych używanych do oceniania uczniów, selekcji CV, przyznawania kredytów lub ustalania składek ubezpieczeniowych.

Egzekwowanie i sankcje

Uprawnienia sankcyjne Komisji zostały w pełni uruchomione. Firmy korzystające z zakazanych systemów AI narażają się na kary do 35 mln euro lub 7 procent globalnego rocznego obrotu. Naruszenia związane z systemami sklasyfikowanymi jako wysokiego ryzyka mogą skutkować karami do 15 mln euro. Rozporządzenie ma bezpośrednie zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich, jednak Rumunia wciąż nie posiada prawa krajowego wyznaczającego organy kontrolne i procedurę nakładania sankcji.

Kontekst międzynarodowy i napięcia

Przepisy wchodzą w życie w momencie, gdy europejscy konsumenci stali się głównymi użytkownikami generatywnej AI, mimo że udział w rynku unijnego czempiona, firmy Mistral, pozostaje daleko w tyle za amerykańskimi rywalami. Nowe obowiązki grożą zaostrzeniem napięć z Białym Domem, który jest już niechętny unijnym regulacjom dotyczącym rynków i usług cyfrowych.

„Generatywna AI umożliwia tworzenie dezinformacji na niespotykaną dotąd skalę, dostosowanej do konkretnego odbiorcy i rozpowszechnianej z niezwykłą szybkością.”

Ten sam urzędnik dodał, że przepisy mają na celu zachowanie zdolności obywateli do ufania temu, co widzą, słyszą i czytają.

Stopniowe wdrażanie

Akt o sztucznej inteligencji, przyjęty w 2024 r., przewiduje harmonogram wdrażania rozłożony w czasie do 2028 r. Punkt zwrotny 2 sierpnia oznacza początek większości obowiązków wynikających z prawa: wszystkich zasad przejrzystości, ram zarządzania dla większości systemów AI oraz obowiązków zarówno dostawców, jak i użytkowników. Komisja zatwierdziła również rozporządzenie Omnibus Digital, które ma uprościć złożony ekosystem przepisów cyfrowych oraz uczynić egzekwowanie prawa bardziej stopniowym i skoordynowanym.

Ostatni etap, zaplanowany na sierpień 2028 r., zajmie się pozostałymi zastosowaniami AI wysokiego ryzyka, podczas gdy UE ściga się, by uregulować technologię, która wciąż szybko ewoluuje.