UE osiąga przełomowe porozumienie w sprawie deportacji odrzuconych azylantów do „ośrodków powrotu” w państwach trzecich
Unia Europejska uzgodniła nowe rozporządzenie w sprawie powrotów, torując drogę państwom członkowskim do deportacji osób niemających prawa do ochrony do państw trzecich, w tym do tworzenia „ośrodków powrotu” poza blokiem.
Nowe ramy prawne dla deportacji
Negocjatorzy Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich UE osiągnęli w poniedziałek wieczorem polityczne porozumienie w sprawie nowego rozporządzenia o powrotach, co potwierdził rzecznik cypryjskiej prezydencji Rady. Rozporządzenie ma ułatwić deportacje i nakłada nowe obowiązki na osoby, których dotyczy. Wejdzie w życie natychmiast wraz z szerszą reformą azylową UE, która staje się stosowana od 12 czerwca, choć poszczególne przepisy będą miały okresy przejściowe od jednego do dwóch lat.
Ostatnia otwarta kwestia została również wyjaśniona podczas negocjacji w Brukseli.
Porozumienie zasadniczo zmienia podejście UE, umożliwiając państwom członkowskim deportację osób niemających roszczenia o ochronę do chętnych państw trzecich. Osoby te mogą albo pozostać tam na stałe, albo wykorzystać dane państwo jako punkt tranzytowy do powrotu do kraju ojczystego – koncepcja określana jako „ośrodki powrotu”.
Dynamika polityczna i zabezpieczenia
Negocjacje ujawniły znaczącą zmianę stanowiska Parlamentu Europejskiego. Parlament, tradycyjnie siła umiarkowana, naciskał na szybkie stosowanie przepisów, podczas gdy państwa członkowskie argumentowały, że potrzebują więcej czasu na wdrożenie. Ta zmiana nastąpiła po utworzeniu w marcu nowej prawicowej koalicji, w której chadecy (EPP) głosowali z trzema frakcjami po swojej prawej stronie, aby zapewnić mandat negocjacyjny z Radą. Koordynacja EPP z AfD, w tym w wewnętrznej grupie czatowej, spotkała się z krytyką, ale podobno ułatwiła rozmowy z Radą, ponieważ prawicowa większość była zgodna z państwami członkowskimi dążącymi do zaostrzenia środków.
Zgodnie z uzgodnionymi przepisami, umowy deportacyjne z państwami trzecimi muszą zapewniać zgodność z międzynarodowymi standardami praw człowieka i zakazywać przekazywania osób do innych państw, w których groziłoby im ryzyko naruszenia praw człowieka. Umowy muszą określać procedurę przekazania, warunki pobytu, sposoby dalszego powrotu oraz zawierać mechanizm monitorowania. Małoletni bez opieki są wyłączeni z rozporządzenia, pod warunkiem weryfikacji wieku, ale rodziny z dziećmi – nie.
Poszukiwanie państw partnerskich
Niemcy, Holandia, Dania, Austria i Grecja wspólnie poszukują państw gotowych do przyjęcia takich ośrodków powrotu. Niemiecki minister spraw wewnętrznych Alexander Dobrindt (CSU) wielokrotnie opowiadał się za projektem ośrodków powrotu. Konkretne lokalizacje tych ośrodków poza UE pozostają niejasne. Państwa goszczące prawdopodobnie otrzymają rekompensatę finansową lub korzyści wizowe w zamian za przyjęcie deportowanych.
Zaostrzone przepisy i środki egzekucyjne
Oprócz deportacji do państw trzecich, porozumienie wprowadza ostrzejsze przepisy wobec odrzuconych azylantów. Są oni zobowiązani do współpracy przy własnej deportacji, aby uniknąć aresztowania. W całej Europie grozi im teraz zmniejszenie lub całkowite odebranie świadczeń socjalnych oraz konfiskata dokumentów podróży. Zatrzymanie w celu deportacji jest dozwolone, jeśli władze stwierdzą ryzyko ucieczki lub zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Dopuszczalny okres zatrzymania został przedłużony do maksymalnie 24 miesięcy, z możliwością przedłużenia o dodatkowe sześć miesięcy w szczególnych przypadkach, według źródeł negocjacyjnych.
Kontekst wcześniejszych modeli
Do tej pory nie istniały unijne ramy prawne dla takich rozwiązań w państwach trzecich. Włochy podpisały umowę z Albanią w sprawie outsourcingu zarówno zatrzymań deportacyjnych, jak i procedur azylowych – model ten jest obecnie rozpatrywany przez Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE), a ostateczne orzeczenie wciąż oczekuje. Dla porównania, próba outsourcingu procedur azylowych przez Wielką Brytanię do Rwandy zakończyła się spektakularną porażką. Pomimo kosztów około 830 milionów euro, plan nigdy nie został zrealizowany z powodu orzeczeń sądowych. Podstawa prawna dla outsourcingu całej procedury azylowej, jak w modelu rwandyjskim, została już przyjęta przez UE pod koniec ubiegłego roku.
- UE przyjmuje podstawę prawną dla outsourcingu całych procedur azylowych do państw trzecich.
- Prawicowa koalicja Parlamentu Europejskiego zapewnia mandat negocjacyjny w sprawie zaostrzenia rozporządzenia o powrotach.
- Parlament Europejski i państwa członkowskie osiągają polityczne porozumienie w sprawie nowego rozporządzenia o powrotach.
- Reforma azylowa UE, w tym nowe rozporządzenie o powrotach, staje się stosowana.
Parlament i państwa UE muszą teraz zatwierdzić kompromis, co powszechnie uważa się za formalność, zanim nowe przepisy deportacyjne będą mogły oficjalnie wejść w życie.
