Komisja Europejska proponuje reformę głosowania i 15-letnie mechanizmy ochronne w ramach przygotowań do rozszerzenia UE

Usprawnienie procesu akcesji

6 października 2026 r. w Strasburgu Komisja Europejska zaprezentowała pakiet reform przygotowujący 27-członkowską wspólnotę na przyszłe rozszerzenie. Plan zakłada odejście od zasady jednomyślności na rzecz głosowania kwalifikowaną większością głosów przy otwieraniu klastrów negocjacyjnych z krajami kandydującymi, co ma zapobiec blokowaniu procesu przez weta pojedynczych państw. Komisja zaleciła również stosowanie kwalifikowanej większości w decyzjach dotyczących sankcji, zwalczania oszustw podatkowych oraz polityki energetyczno-fiskalnej. Aby obejść impas dyplomatyczny, strategia promuje wzmocnioną współpracę między grupami państw członkowskich, mechanizm stosowany już wcześniej przy sankcjach wobec Rosji oraz tworzeniu Prokuratury Europejskiej.

Piętnastoletnie mechanizmy ochronne i prawa wyborcze

Aby przeciwdziałać obawom o regres demokratyczny i zakłócenia instytucjonalne, Komisja zaproponowała klauzulę ochronną obowiązującą przez pierwsze 15 lat po przystąpieniu nowego członka. Klauzula dotyczy poważnych naruszeń podstawowych wartości UE określonych w art. 2 oraz zasady lojalnej współpracy z art. 4. W ramach tego mechanizmu Komisja może zalecić sankcje, w tym zawieszenie prawa głosu w Radzie, poprzez odwrócone głosowanie kwalifikowaną większością głosów. Procedura ta zapewnia automatyczne wejście w życie proponowanych kar, chyba że Rada odrzuci je kwalifikowaną większością głosów w wyznaczonym terminie. Reforma ta ma na celu ominięcie przeszkód proceduralnych art. 7, który wymaga stwierdzenia ryzyka naruszenia przez 21 państw członkowskich oraz absolutnej jednomyślności przy nakładaniu środków karnych.

Stopniowa integracja i nadzór polityczny

Plan Komisji ustanawia system stopniowej integracji, który pozwala krajom kandydującym na dostęp do wybranych programów UE przed formalnym zakończeniem akcesji. Kandydaci zyskają etapowy dostęp do jednolitego rynku UE, inicjatyw badawczych, grup eksperckich i agencji unijnych, szczególnie w sektorach strategicznych takich jak energetyka, transport, cyfryzacja i obronność. Postępy będą oceniane w ramach corocznych dialogów dwustronnych, z wyraźnym zastrzeżeniem, że dostęp do rynku i przywileje instytucjonalne zostaną cofnięte, jeśli rząd wycofa się ze standardów demokratycznych lub reform praworządności. Przed ostatecznym wejściem kraje kandydujące przejdą oceny dotyczące ochrony granic, zarządzania migracją, nadzoru rynku wewnętrznego oraz standardów rolnych i bezpieczeństwa żywności, przy czym w rolnictwie dopuszczalne będą dostosowane ustalenia przejściowe.

Harmonogramy kandydatów i tarcia dyplomatyczne

Inicjatywa rozszerzenia odzwierciedla dynamikę powstałą po inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 r. i stanowi pierwszy projekt traktatu o rozszerzeniu od czasu wejścia Chorwacji do bloku w 2013 r. Komisarz ds. rozszerzenia Marta Kos przedstawiła wnioski w Strasburgu wraz z przewodniczącą Komisji Ursulą von der Leyen, która podkreśliła konieczność adaptacji strukturalnej.

przygotować nasze instytucje, dostosować nasze polityki do nowych realiów

Czarnogóra planuje zakończenie negocjacji akcesyjnych do końca 2026 r., podczas gdy Albania ma to osiągnąć w 2027 r., a Mołdawia w pierwszej połowie 2028 r. Aby zapobiec blokowaniu przyszłych rozszerzeń przez otwarte spory regionalne, nowi członkowie będą tymczasowo pozbawieni prawa weta wobec kolejnych akcesji oraz możliwości korzystania z przywilejów głosowania w sporach dwustronnych. Tymczasem alternatywne ramy napotkały opór; rządy państw UE odrzuciły wiosną propozycję szybkiej ścieżki dla Ukrainy, a propozycja kanclerza Niemiec Friedricha Merza dotycząca członkostwa stowarzyszonego została odrzucona przez Ukrainę, która podtrzymuje żądanie pełnego członkostwa.