Raporty ONZ ostrzegają: topnienie lodowców i lodu morskiego powyżej 1,5°C może być nieodwracalne

Co mówią raporty ONZ

Dwa raporty Organizacji Narodów Zjednoczonych opublikowane w poniedziałek, 2 listopada 2026 r., ostrzegają, że globalne ocieplenie przekraczające poziom 1,5°C względem epoki przedprzemysłowej przyniesie znaczące i często nieodwracalne konsekwencje dla kriosfery, czyli zamrożonych części planety składających się ze śniegu, lodu i zamarzniętego gruntu. Próg ten jest najbardziej ambitnym celem Porozumienia paryskiego. Jeden z raportów, opracowany przez 80 naukowców współpracujących z International Cryosphere Climate Initiative (ICCI) oraz Programem Środowiskowym ONZ (UNEP), dowodzi, że nawet tymczasowe przekroczenie tego limitu spowoduje trwałe straty w zasobach lodu. Autorzy wzywają do podjęcia działań „tak szybko, jak to możliwe” przed szczytem COP31, podczas którego państwa mają omówić środki przeciwdziałania globalnemu ociepleniu.

Ocieplenie blisko progu

Szacunki dotyczące obecnego ocieplenia różnią się w zależności od raportów. AFP wskazuje na wzrost o 1,37°C powyżej poziomu przedprzemysłowego, podczas gdy Guardian podaje 1,3°C. Europejska sieć Copernicus szacuje, że próg 1,5°C może zostać przekroczony około 2030 r. Naukowcy twierdzą, że brak skutecznych ograniczeń emisji gazów cieplarnianych sprawił, iż pewne przekroczenie celu jest w praktyce nieuniknione. Raporty opisują 1,5°C jako wartość już teraz zbyt wysoką dla kriosfery, której bezpieczna temperatura oscyluje bliżej 1°C lub nawet niżej.

Scenariusz przekroczenia progu

Według ustaleń Guardiana, wysokie przekroczenie progu oczekiwane przy obecnej polityce, z temperaturami szczytowymi na poziomie około 3°C, doprowadziłoby do rozmarznięcia niemal całej przypowierzchniowej wiecznej zmarzliny. Ta sama ścieżka prawdopodobnie wywołałaby poważne i być może gwałtowne zakłócenia w cyrkulacji oceanicznej oraz doprowadziła do powszechnego zakwaszenia wód. Raport wskazuje również, że najnowsze badania sugerują, iż lód morski regeneruje się wolniej, niż wcześniej sądzono. Autorzy chcą, aby czas powyżej 1,5°C był jak najkrótszy, a z atmosfery usunięto wystarczającą ilość węgla, by długoterminowe ocieplenie spadło poniżej 1°C do 2150 r. Naukowcy zwracają również uwagę na ryzyko przekroczenia krytycznych punktów zwrotnych, co uczyniłoby niektóre zmiany praktycznie nieodwracalnymi.

Straty lodowców i drugi raport

James Kirkham, glacjolog z ICCI i główny autor jednego z raportów, opisał kriosferę jako jedną z najbardziej wrażliwych części systemu klimatycznego, której straty wpływają na całą planetę. Wskazał na straty lodowców widoczne już w Szwajcarii.

„Szwajcaria straciła 20% lodu lodowcowego w ciągu ostatnich pięciu lat”

Drugi raport modeluje przekroczenie progu o 2,8°C, które trwałoby do następnego stulecia. W tym scenariuszu poziom mórz mógłby podnosić się nawet o 5 cm rocznie do 2150 r., w porównaniu z obecnymi 0,45 cm rocznie, jak podaje La Libre. Rozmarzająca wieczna zmarzlina mogłaby również uwalniać każdego roku tyle CO2, ile obecnie emitują Stany Zjednoczone, drugi co do wielkości emitent na świecie.

Co dalej

Niektóre lodowce mogłyby częściowo odrosnąć, gdyby ocieplenie szybko powróciło średnio poniżej 1,5°C, a nawet 1°C; skorzystałby na tym również arktyczny lód morski. Chen Zhao, glacjolog specjalizująca się w Antarktyce i współautorka raportów, ostrzegła, że powrót ocieplenia poniżej progu nie cofnie konsekwencji okresu, w którym został on przekroczony. Kirkham podkreślił, że każdy dodatkowy ułamek stopnia i każdy rok spędzony powyżej progu przyniesie bardziej niszczycielskie skutki. Raporty opublikowano mniej więcej tydzień przed szczytem COP31.