Szwajcarzy głosują w niedzielę nad konstytucyjnym ograniczeniem neutralności i sankcji

Proponowana poprawka do konstytucji

Obywatele Szwajcarii zagłosują w niedzielę 27 września 2026 r. w referendum konstytucyjnym pod nazwą „Ochrona szwajcarskiej neutralności”. Inicjatywa zakłada wpisanie do konstytucji federalnej zasady stałej i zbrojnej neutralności, która obecnie jest jedynie wspomniana jako kompetencja administracyjna parlamentu i Rady Federalnej. W przypadku przyjęcia, środek ten zabroni Szwajcarii udziału w konfliktach zbrojnych między państwami trzecimi i ściśle ograniczy współpracę obronną. Zakazuje również stosowania pozamilitarnych środków przymusu wobec państw walczących, co uniemożliwi Bernie samodzielne nakładanie sankcji gospodarczych, chyba że zostaną one zatwierdzone przez Radę Bezpieczeństwa ONZ.

Debata polityczna i stanowiska partii

Inicjatywa została uruchomiona przez prawicową Szwajcarską Partię Ludową (SVP), której przewodzi były radca federalny Christoph Blocher, po przyjęciu przez Berno sankcji Unii Europejskiej wobec Rosji w 2022 r. Komunistyczna Partia Pracy (PdA) również wezwała do głosowania na tak, aby zapobiec ściślejszemu zbliżeniu z NATO. Rada Federalna i parlament apelują do wyborców o odrzucenie propozycji, argumentując, że ogranicza ona zdolność Szwajcarii do elastycznego reagowania na zagrożenia geopolityczne. Poseł SVP Franz Günter bronił inicjatywy, twierdząc, że neutralność chroniła kraj przed konfliktami europejskimi przez dwa stulecia.

Przyjmując zagraniczne sankcje, Rada Federalna postąpiła lekkomyślnie. Konsekwencje są widoczne: za granicą nie jesteśmy już postrzegani jako neutralni, a ważne rozmowy pokojowe nie odbywają się już w Szwajcarii.

Fabio Wasserfallen, profesor polityki europejskiej na Uniwersytecie w Bernie i analityk w LeeWas, zauważył, że referendum koncentruje się na określeniu granic swobody państwa, a nie na odrzuceniu samej zasady neutralności.

Obecnie rząd ma pewne pole manewru i z niego korzysta. Pytanie, które stawia to referendum, brzmi, czy ludzie uważają to za dobre, czy też powinny istnieć ściślejsze ograniczenia neutralności.

Dane sondażowe i postawy społeczne

Sondaże przedwyborcze wskazują, że obywatele Szwajcarii prawdopodobnie odrzucą inicjatywę przy urnach. Badanie przeprowadzone na początku września 2026 r. przez instytut badawczy gfs.bern dla publicznego nadawcy SRG SSR wykazało, że 63% respondentów zamierza głosować przeciwko środkowi, 34% jest za, a 3% jest niezdecydowanych.

Osobne badanie przeprowadzone przez instytut Sotomo między 10 a 20 września 2026 r. na grupie 1564 osób dla organizacji NeutRealität wykazało, że choć 82% Szwajcarów uważa neutralność za ważną, opowiadają się oni za elastyczną polityką zagraniczną. W tym sondażu 79% poparło sankcje gospodarcze wobec państw łamiących prawo międzynarodowe, 66% poparło przystąpienie do sojuszu obronnego w przypadku eskalacji zagrożenia, a 65% poparło współpracę wojskową z zaprzyjaźnionymi narodami.

Adrian Wiedmer, współzałożyciel NeutRealität, odniósł się do wyników sondażu dotyczących społecznego zapotrzebowania na współpracę międzynarodową.

Zaskakujące jest, że w sondażu uzyskano tak jasne wyniki dotyczące sankcji gospodarczych i reeksportu. Były one jednak sygnalizowane we wszystkich rozmowach, które przeprowadziliśmy.

Transfery broni i szersze bezpieczeństwo europejskie

Debata o neutralności zyskała na znaczeniu po odmowie Berna w sprawie autoryzacji reeksportu broni szwajcarskiej produkcji na Ukrainę przez państwa trzecie. Szwajcaria wcześniej odrzuciła wnioski Niemiec o przekazanie 12 400 sztuk amunicji 35 mm do czołgów przeciwlotniczych Gepard, zablokowała Danii wysyłkę 22 szwajcarskich pojazdów opancerzonych Piranha i wstrzymała Hiszpanii dostawę dwóch dział przeciwlotniczych Oerlikon 35 mm. W sondażu Sotomo 54% respondentów opowiedziało się za zezwoleniem na reeksport broni do zaatakowanych państw, a 52% poparło pomoc finansową. Tylko 34% poparło bezpośrednie wsparcie wojskowe. Wyborcy w niedzielę zdecydują również o oddzielnej inicjatywie środowiskowej, która ma na celu podniesienie wskaźnika samowystarczalności żywnościowej Szwajcarii z 46% do wyższego poziomu. W czasie gdy inne neutralne kraje europejskie, takie jak Austria i Irlandia, zwiększają wydatki na obronność i rozszerzają kontakty z NATO, niedzielne głosowanie określi, jak szwajcarscy wyborcy definiują pozycję międzynarodową swojego kraju.