Szczepan Twardoch laureatem Nagrody Literackiej Nike 2026 za powieść „Null”
Szczepan Twardoch odebrał w niedzielę w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego 30. Nagrodę Literacką Nike za powieść „Null” z 2025 roku, zdobywając zarówno główną nagrodę jury w wysokości 100 000 PLN, jak i nagrodę czytelników.
Podwójne zwycięstwo w Warszawie
Jury 30. Nagrody Literackiej Nike ogłosiło werdykt 4 października 2026 roku podczas uroczystości w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego. Szczepan Twardoch otrzymał główną nagrodę za powieść „Null”, wydaną w 2025 roku przez wydawnictwo Marginesy. Oprócz głównego wyróżnienia, obejmującego statuetkę autorstwa Gustawa Zemły oraz nagrodę pieniężną w wysokości 100 000 PLN, Twardoch zdobył również Nagrodę Czytelników „Gazety Wyborczej”, z którą wiąże się nagroda w wysokości 10 000 PLN.
Twardoch był wcześniej nominowany do nagrody Nike w 2013 roku za powieść „Morfina”, a w 2017 roku otrzymał nagrodę czytelników za „Króla”. W 2025 roku łączna sprzedaż jego książek na polskim rynku przekroczyła milion egzemplarzy. Przemawiając do zgromadzonych w Warszawie, przewodniczący jury Witold Bereś odniósł się do literackiego podejścia zastosowanego w książce.
To jest po prostu wielka literatura. To język pozbawiony poprawności politycznej. To nie jest książka tylko o wojnie.
- Twardoch otrzymuje pierwszą nominację do Nike za „Morfinę”
- Twardoch zdobywa Nagrodę Czytelników Nike za „Króla”
- Rosja najeżdża Ukrainę, co stanowi tło dla powieści „Null”
- Wydawnictwo Marginesy publikuje „Null”, a Twardoch przekracza milion sprzedanych egzemplarzy w Polsce
- „Null” zdobywa 30. nagrodę jury Nike oraz Nagrodę Czytelników Nike
Realia frontowe w „Null”
Fabuła „Null” koncentruje się na postaci Konia, czterdziestoletniego warszawskiego historyka, którego przodkowie zginęli na Wołyniu. Po rozpoczęciu przez Rosję pełnoskalowej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 roku, Koń opuszcza Polskę, by walczyć w strefie działań wojennych. Tytuł odnosi się do linii zero, bezpośredniego obszaru kontaktu, gdzie toczą się walki.
Odbierając nagrodę na scenie w Warszawie, Twardoch opisał osobiste znaczenie projektu i wyjaśnił motywacje, które skłoniły go do napisania tej powieści.
To moja najważniejsza książka. To nie jest powieść napisana w jakimś celu, nie ma tezy, o nic nie walczy. Napisałem ją, żeby powiedzieć prawdę, bo po to jest literatura.
Geneza i granice fikcji
Początki powieści sięgają esejów literackich, które Twardoch publikował w „Neue Zürcher Zeitung” oraz „Gazecie Wyborczej” na temat wojny w Ukrainie. Jego niemiecki wydawca, Rowohlt, początkowo zaproponował rozszerzenie tych tekstów do formy reportażu pod niemieckim tytułem „Die Nulllinie”. Po trudnościach z konstrukcją literatury faktu, Twardoch przeszedł do fikcji, czerpiąc bezpośrednio z obserwacji poczynionych podczas wyjazdów z pomocą i sprzętem dla ukraińskich żołnierzy.
W posłowiu książki Twardoch zaznaczył, że choć jednostki i konkretne postacie są fikcyjne, opisy ściśle przylegają do realiów wojny. Fikcyjne oznaczenia brygad zostały przypisane, aby zachować wierność rzeczywistym wydarzeniom militarnym bez bezpośredniego ujawniania konkretnych aktywnych formacji.
Finał i historia konkursu
Nagroda Literacka Nike została ustanowiona w 1997 roku w celu wyróżnienia współczesnej literatury polskiej, ze szczególnym uwzględnieniem powieści. W finałowej siódemce, ogłoszonej we wrześniu 2026 roku, znaleźli się: Anna Bikont za „Nie koniec, nie początek. Powojenne wybory polskich Żydów”, Dorota Grabek za „Zmartwychwstanki”, Justyna Kulikowska za „Wnyki dla światła”, Krzysztof Łapiński za „Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa”, Weronika Murek za „Urodziny”, Zyta Rudzka za „Tylko durnie żyją do końca” oraz Twardoch za „Null”.
Jury 2026 roku, pod przewodnictwem Beresia, tworzyli: Anna Arno, Bogdan Białek, Andrzej Brzeziecki, Zbigniew Mentzel, Natasza Parzymies, Radosław Romaniuk oraz Katarzyna Sawicka-Mierzyńska. Twardoch zastępuje laureatkę z 2025 roku, Elizę Kącką, która wygrała za książkę „Wczoraj byłaś zła na zielono”.
