Paul Schrader prezentuje dramat moralny „The Basics of Philosophy” na festiwalu w Wenecji

Premiera festiwalowa i produkcja

Dwudziesty szósty film w reżyserii Paula Schradera, „The Basics of Philosophy”, miał w piątek światową premierę poza konkursem głównym na festiwalu filmowym w Wenecji. W filmie występuje Jack Huston jako John Jorissen, wykładowca filozofii, który zmaga się z rozliczeniem moralnym i skrywaną winą. Producentem wykonawczym projektu został Martin Scorsese, co stanowi jego drugą współpracę ze Schraderem w tej roli po filmie „Hazardzista” z 2021 roku. Ich partnerstwo zawodowe trwa od kilku dekad i obejmuje wcześniejsze wspólne projekty, takie jak „Taksówkarz”, „Wściekły byk” oraz „Ostatnie kuszenie Chrystusa”.

Narracja i konflikt moralny

Akcja filmu toczy się w fikcyjnym Ridgemont College w stanie Missouri. Fabuła skupia się na Jorissenie, który prowadzi zajęcia z podstaw filozofii dla studentów studiów licencjackich, jednocześnie pisząc książkę o Baruchu Spinozie. Profesor przekonuje swoich słuchaczy, że prostota moralna jest ważniejsza od złożoności teoretycznej, koncentrując się na pytaniu, czy ludzie są w stanie naprawdę się zmienić. Napięcie na kampusie rośnie, gdy studentka żąda zmiany oceny, próbuje uwieść Jorissena, a następnie twierdzi, że zna jego tajemnicę. Uporządkowane życie profesora rozpada się po śmierci jego zamożnego ojca Melvyna, w którego rolę w czarno-białych retrospekcjach wcielił się Bill Pullman. Podczas pogrzebu Jorissen spotyka Miguela (Daniel Zovatto), którego przed laty, gdy ten był nieletni, wykorzystał seksualnie. Napaść została zatuszowana dzięki rekompensacie finansowej zorganizowanej przez rodzinę Jorissena, co skłania profesora do poszukiwania odkupienia po latach.

Obsada i dynamika postaci

Obok Hustona w filmie występuje Sofia Boutella jako profesor Rebecca Richards, koleżanka z wydziału psychologii i samotna matka 14-letniego syna. Jorissen utrzymuje z nią formalną i pozbawioną intymności relację, często zabierając ją na sztywne kolacje i unikając nocowania pod pretekstem pracy naukowej. Richard Gere pojawia się w epizodycznej roli sympatycznego dziekana college'u, a w rolach drugoplanowych występują Karl Glusman, Dana Delany, Shiloh Fernandez oraz Elizabeth Petruso. Podczas konferencji prasowej w Wenecji Huston odniósł się do powierzchownego wizerunku swojej postaci i jej wewnętrznego konfliktu.

To nie jest portret potwora, człowieka, który biegnie w twoją stronę z uniesionym nożem. To osoba żyjąca w pełnym świetle. To każdy z nas. Uważam, że to niezwykle interesujący portret kogoś, kto zmaga się z przerażającą częścią swojej przeszłości i próbuje odpowiedzieć na pytanie: czy jestem potworem?

Korzenie tematyczne i tło teologiczne

Podczas pobytu w Wenecji Schrader wyjaśnił, w jaki sposób jego holenderskie wychowanie w duchu kalwinizmu oraz wykształcenie teologiczne nieustannie kształtują jego zainteresowanie winą, predestynacją i odkupieniem w całej twórczości. Film wpisuje się w nurt wcześniejszych studiów nad postaciami, takich jak „Hazardzista” czy „Mistrz ogrodnictwa”. Produkcja pojawia się po oskarżeniach o molestowanie seksualne, które w 2025 roku wysunęła wobec Schradera jego była asystentka, a którym reżyser zaprzeczył.

Wychowałem się jako holenderski kalwinista. Freud twierdził, że człowiek jest zaprogramowany już w wieku pięciu, sześciu, może ośmiu czy dziewięciu lat. Nieważne, kiedy to następuje, ale gdy już wleją w ciebie to oprogramowanie, uruchamiasz je do końca życia. Nieważne, jak daleko i jak szybko uciekasz, nie uciekniesz przed swoim dzieciństwem. Moje dzieciństwo było naznaczone predestynacją, winą, całkowitą deprawacją i tym wszystkim, co wiąże się z chrześcijańskimi szkołami aż po studia teologiczne. Nie wiem więc, jak miałbym nie pisać o winie i odkupieniu.