Sąd wojskowy wyznaczył datę procesu Khalida Szejka Mohammeda, oskarżonego o zaplanowanie zamachów z 11 września, na czerwiec 2028 roku

Harmonogram i procedura sądowa

Podpułkownik sił powietrznych Michael Schrama wydał 26 sierpnia 2026 roku 11-stronicowe postanowienie, w którym nakazał Khalidowi Szejkowi Mohammedowi oraz trzem współoskarżonym stawienie się przed trybunałem wojskowym 5 czerwca 2028 roku. Współoskarżonymi wymienionymi w dokumencie są Walid Muhammad Salih Mubarak bin 'Atash, Mustafa Ahmed Adam al-Hawsawi oraz Ali Abdul Aziz Ali. Prokuratorzy wnioskowali o termin w styczniu 2027 roku, jednak Schrama odrzucił ten wniosek, uznając go za niewystarczający wobec nakładu pracy w tej sprawie.

Postępowanie w Guantanamo rozpocznie się od wyboru ławy przysięgłych złożonej z członków amerykańskich sił zbrojnych. Mowy otwierające zaplanowano na 30 dni kalendarzowych po ukonstytuowaniu się składu, po czym nastąpi prezentacja materiału dowodowego oskarżenia. Obrona będzie miała możliwość składania wniosków o uniewinnienie, a prezentacja głównych dowodów obrony rozpocznie się 60 dni kalendarzowych po zakończeniu wystąpienia prokuratorów. Postępowanie zakończy się fazą orzekania o karze.

Realistyczna data procesu musi uwzględniać czas na wysłuchanie i rozstrzygnięcie wniosków dowodowych oraz proceduralnych składanych przed rozpoczęciem rozprawy.

Upadek wynegocjowanych porozumień

Decyzja sądu następuje po fiasku negocjacji ugodowych, które miały na celu zakończenie długotrwałego procesu bez orzekania kary śmierci. W 2024 roku Mohammed oraz dwóch współoskarżonych zawarli porozumienia, w ramach których mieli przyznać się do winy w zamian za dożywocie bez możliwości zwolnienia warunkowego. Proponowane ugody zawierały również zapisy zobowiązujące oskarżonych do odpowiedzi na pytania rodzin ofiar zamachów z 11 września.

Porozumienie zostało początkowo zatwierdzone przez organ nadzorujący komisje wojskowe w Guantanamo. Kilka dni później ówczesny sekretarz obrony Lloyd Austin uchylił ugodę po krytyce ze strony republikańskich ustawodawców. Federalny sąd apelacyjny podtrzymał decyzję Austina i zablokował porozumienia, kierując sprawę z powrotem na ścieżkę procesu wojskowego.

Zakres oskarżeń i powiązania z Al-Kaidą

Amerykańscy prokuratorzy twierdzą, że Mohammed był głównym architektem zamachów z 11 września 2001 roku, kierując komunikacją i finansowaniem spisku, w którym zginęło 2977 osób, gdy porwane samoloty uderzyły w World Trade Center, Pentagon oraz rozbiły się w Pensylwanii. Mohammedowi postawiono 2977 zarzutów morderstwa, a także oskarżenia o terroryzm, porwanie samolotów i ataki na ludność cywilną, które są klasyfikowane jako zbrodnie wojenne.

Urodzony w Kuwejcie w 1965 roku Mohammed uzyskał dyplom inżyniera mechanika na amerykańskiej uczelni w 1986 roku i pracował dla rządu Kataru, zanim został wysokim rangą operacyjnym Al-Kaidy pod dowództwem Osamy bin Ladena. Służby wywiadowcze wiążą go również z wcześniejszymi planami, w tym z niezrealizowanym zamiarem wysadzenia samolotów pasażerskich nad Pacyfikiem na początku lat 90., zamachem na World Trade Center w 1993 roku, zamachami na Bali w 2002 roku oraz zabójstwem dziennikarza Daniela Pearla.

Historia zatrzymania i spory o tortury

Mohammed został schwytany przez siły USA w Pakistanie w marcu 2003 roku i przez trzy lata przetrzymywany w tajnych ośrodkach CIA, w tym w placówkach w Polsce, gdzie poddawano go technikom przesłuchań udokumentowanym jako tortury w raporcie Senatu USA z 2014 roku. We wrześniu 2006 roku został przeniesiony do obozu w Guantanamo, placówki otwartej w 2002 roku przez prezydenta George'a W. Busha, w której przebywało niegdyś blisko 800 więźniów.

Spory prawne dotyczące dopuszczalności zeznań i dowodów uzyskanych podczas przesłuchań CIA wielokrotnie opóźniały postępowanie przez dwie dekady, doprowadzając m.in. do odwołania procesu zaplanowanego wcześniej na 2021 rok. Data rozpoczęcia procesu w 2028 roku może ulec zmianie w zależności od rozstrzygnięć sędziów wojskowych dotyczących wniosków o dopuszczalność dowodów.