Portugalski Trybunał Konstytucyjny zatwierdza ustawę o powrotach po przeglądzie prezydenckim

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego

Portugalski Trybunał Konstytucyjny orzekł 28 sierpnia 2026 r., że ustawa o cudzoziemcach i azylu, powszechnie znana jako ustawa o powrotach, nie narusza konstytucji Portugalii. Trybunał ogłosił decyzję o braku niekonstytucyjności podczas publicznego odczytania w Palácio Raton w Lizbonie w piątkowe popołudnie. Wyrok zakończył abstrakcyjną kontrolę prewencyjną, o którą na początku miesiąca wnioskował prezydent António José Seguro. Sprawa stanowiła pierwszą ocenę konstytucyjną przeprowadzoną od czasu objęcia urzędu przez nowo mianowanych sędziów. Parlament przyjął ustawę w lipcu 2026 r. przy poparciu prawicowych grup parlamentarnych.

Przyspieszone deportacje i limity detencji

Zatwierdzony tekst wprowadza mechanizmy przyspieszonej deportacji nieudokumentowanych imigrantów i rozszerza parametry detencji administracyjnej. Zgodnie z przepisami osoby wjeżdżające do Portugalii nielegalnie podlegają maksymalnemu limitowi detencji wynoszącemu 360 dni, z możliwością przedłużenia o 180 dni w celu wykonania nakazów wydalenia. Cudzoziemcy mogą być również przetrzymywani w tymczasowych ośrodkach instalacyjnych do 180 dni. Osoby ubiegające się o ochronę międzynarodową, które zaskarżają odrzucone wnioski, podlegają analogicznym 180-dniowym limitom detencji podczas odwołań sądowych, przy czym władze mogą przedłużyć lub wznowić detencję w przypadku wystąpienia nowych okoliczności. Ustawa nakłada obowiązek przeprowadzania badań lekarskich, ocen bezpieczeństwa i pobierania danych biometrycznych podczas wstępnego przetwarzania. Migranci, w tym osoby niepełnoletnie, muszą przebywać w wyznaczonych ośrodkach przesiewowych do 7 dni, przy czym okres ten może zostać przedłużony w wyjątkowych sytuacjach.

Wniosek prezydencki a prawa podstawowe

Prezydent Seguro skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego 7 sierpnia 2026 r., pytając o zgodność jej zapisów ze strukturalnymi zasadami konstytucyjnymi. Wniosek prezydencki zobowiązywał sędziów do oceny zgodności z godnością osoby ludzkiej, zasadą proporcjonalności, wolnością osobistą i skuteczną ochroną sądową. Seguro podkreślił potrzebę zwalczania nielegalnej migracji, zarządzania legalnymi wjazdami i ochrony granic strefy Schengen przy jednoczesnym zachowaniu gwarancji prawnych.

Bezpieczeństwo naszych granic nie jest sprzeczne z godnością ludzką.

Głowa państwa zgłosiła konkretne zastrzeżenia do kilku przepisów ustawowych, koncentrując się na potencjalnym rozdzielaniu rodzin i zagrożeniach dla dobra dzieci. Środki te zezwalają na deportację zagranicznych rodziców, których małoletnie dzieci posiadające obywatelstwo portugalskie mieszkają w kraju, wydalanie zagranicznych dzieci poniżej piątego roku życia urodzonych w Portugalii oraz detencję małoletnich bez opieki. Prezydent zakwestionował również zasady ustanawiające odwołania bez skutku zawieszającego oraz mechanizmy powrotów granicznych wymagające od wnioskodawców pozostania w międzynarodowych strefach tranzytowych lotnisk.

Tekst kompromisowy i europejski pakt migracyjny

Ostateczna wersja ustawy wywodzi się z kompromisu zaproponowanego przez grupę parlamentarną Partii Socjaldemokratycznej (PSD). Rząd początkowo przedstawił odrębną ustawę o powrotach, która spotkała się ze znacznym sprzeciwem w kwestii okresów detencji w ośrodkach recepcyjnych oraz terminów wydaleń terytorialnych. Aby rozwiązać te spory, PSD przeredagowała inicjatywę jako ustawę o cudzoziemcach i azylu, strukturyzując ją jako portugalską transpozycję europejskiego paktu o migracji i azylu. Wprowadzone ramy wdrażają procedury powrotów granicznych, które nakazują natychmiastowy wyjazd po odrzuceniu wniosku o ochronę międzynarodową, zapobiegając formalnemu wjazdowi na terytorium kraju, podczas gdy wnioskodawcy przebywają w tymczasowych placówkach.