Polska przywraca pełne emerytury ponad 2700 funkcjonariuszom PRL w drodze decyzji administracyjnych

Mechanizm administracyjny na podstawie art. 8a

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji wydało ponad 2700 pozytywnych decyzji przywracających pełne świadczenia emerytalne byłym funkcjonariuszom Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) od 13 grudnia 2023 r. Przywrócenia opierają się na art. 8a ustawy zaopatrzeniowej z 2017 r., który daje ministrowi spraw wewnętrznych uprawnienie do wyłączenia ze stosowania przepisów obniżających świadczenia w szczególnie uzasadnionych przypadkach indywidualnych. W tym samym okresie resort odrzucił 40 wniosków i wydał blisko 1000 decyzji o umorzeniu postępowania w obu instancjach administracyjnych. Aby zakwalifikować się do trybu z art. 8a, wnioskodawcy muszą spełnić dwa główne warunki ustawowe dotyczące przebiegu służby. Służba przed 31 lipca 1990 r. musiała mieć charakter krótkotrwały. Ponadto wnioskodawca musi wykazać rzetelne wykonywanie obowiązków po 12 września 1989 r. w suwerennej Polsce, w szczególności z narażeniem zdrowia lub życia.

Skutki ustawy dezubekizacyjnej z 2017 roku

Ustawa dezubekizacyjna z 2017 r. obniżyła emerytury i renty blisko 40 000 osób, sprowadzając wiele miesięcznych świadczeń do poziomu minimalnego, wynoszącego około 1700 PLN netto. Przepisy wprowadziły automatyczne obniżki dla każdego, kto przepracował choć jeden dzień w strukturach zakwalifikowanych przez Instytut Pamięci Narodowej (IPN) jako organy państwa totalitarnego. Zakres ustawy objął szeroki katalog personelu, w tym pracowników wydziałów łączności, funkcjonariuszy policji, którzy ukończyli szkolenia oficerskie w PRL, funkcjonariuszy Biura Ochrony Rządu (BOR) oraz informatyków z wydziału PESEL. Oprócz byłych funkcjonariuszy, obniżki emerytur dotknęły bezpośrednio około 8000 osób pobierających renty rodzinne, w tym wdowy i dzieci zmarłych funkcjonariuszy.

Orzecznictwo sądowe i wydatki państwa

Byli funkcjonariusze dotknięci obniżkami dochodzili swoich praw poprzez odwołania sądowe od decyzji Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA. Wypłaty zrealizowane przez państwo na podstawie prawomocnych wyroków sądowych osiągnęły blisko 2,6 mld PLN do końca września 2025 r. Osobno, odszkodowania i wyrównania wynikające z prawomocnych decyzji administracyjnych wydanych przez MSWiA wyniosły blisko 436 mln PLN według stanu na 31 sierpnia 2026 r. Łączne wydatki wynikające z wyroków sądowych i restytucji administracyjnych kosztowały państwo polskie blisko 3,2 mld PLN. Ministerstwo spraw wewnętrznych zauważyło, że wiele wcześniejszych decyzji o obniżeniu świadczeń wydano w 2017 r. bez zindywidualizowanej oceny przebiegu służby.

Działania rządu i opozycja prezydencka

Koalicja rządząca pod przewodnictwem Donalda Tuska zobowiązała się po objęciu władzy do rozwiązania problemów wynikających z obniżek emerytur z 2017 r. Ścieżki legislacyjne mające na celu zmianę lub uchylenie ustawy pozostały ograniczone, ponieważ były prezydent Andrzej Duda oraz obecny prezydent Karol Nawrocki zasygnalizowali, że nie podpiszą żadnej nowej ustawy uchylającej prawo dezubekizacyjne. W rezultacie MSWiA wykorzystało klauzulę wykonawczą zawartą w art. 8a do indywidualnego rozpatrywania spraw. Zastosowanie tej klauzuli umożliwia uprawnionym emerytom odzyskanie pełnych świadczeń poprzez bezpośrednie decyzje ministerialne, zamiast oczekiwania na reformę parlamentarną. Proces weryfikacji pozostaje aktywny, ponieważ tysiące odwołań i wniosków administracyjnych nadal wpływają do systemu.