Odkrycia · Wiedeń, Brunszwik i Pekin
Wiedeń i Pekin: fizycy zbudowali pierwsze działające zegary jądrowe oparte na torze-229
Fizycy z Wiednia i Pekinu zbudowali pierwsze autonomiczne zegary jądrowe, wykorzystując kryształy toru-229. Urządzenia pracują stabilnie od ponad 24 godzin, osiągając dokładność rzędu jednej sekundy na 30 milionów lat.
Tekst AI na podstawie relacji The Independent, EL PAÍS, der Standard i innych wydawców. Opublikowany . Jak powstaje
Dla członkówPierwsze 30 sekund dla wszystkich. Głos syntetyczny (AI).
W skrócie
Niezależne zespoły z TU Wien wraz z niemieckim PTB oraz Uniwersytetu Tsinghua w Pekinie opublikowały 7 października 2026 r. raporty o działających zegarach jądrowych na tor-229.
Europejski prototyp pod kierunkiem Thorstena Schumma utrzymał stabilność przez ponad 24 godziny bez ingerencji człowieka, korygując dryf częstotliwości lasera w skali sekundowej.
Prototypy osiągają margines błędu jednej sekundy na 30 milionów lat, a naukowcy dążą do przyszłego limitu jednej sekundy na 550 miliardów lat.
Ponieważ przejścia jądrowe są wrażliwe na siły fundamentalne, zegary mogą wykrywać wahania częstotliwości wywołane przez ciemną materię, która stanowi 83% materii wszechświata.
- 2003Ekkehard Peik proponuje zegary jądrowe oparte na przejściach izomerów toru-229
- kwiecień 2024Naukowcy wykrywają przejście jądrowe toru-229 wywołane laserem
- Jesień 2024Zespoły łączą wzbudzenie toru z zewnętrznym optycznym zegarem atomowym
- 7.10Nature publikuje raporty o autonomicznych zegarach jądrowych działających w Wiedniu i Pekinie
Nowy mechanizm pomiaru czasu
Zegary atomowe od ponad 70 lat stanowią globalny standard czasu, śledząc ruch elektronów między stanami energetycznymi w celu koordynacji nawigacji satelitarnej i sieci telekomunikacyjnych. Dwa niezależne zespoły badawcze, jeden pod kierunkiem Politechniki Wiedeńskiej (TU Wien) oraz niemieckiego instytutu Physikalisch-Technische Bundesanstalt (PTB), a drugi z Uniwersytetu Tsinghua w Pekinie, zbudowały pierwsze działające zegary jądrowe. Wyniki opublikowane 7 października 2026 r. w czasopiśmie Nature wskazują, że systemy te mierzą czas poprzez śledzenie przejść wewnątrz jądra atomowego toru-229, a nie zewnętrznych powłok elektronowych. Koncepcja ta wywodzi się z propozycji Ekkeharda Peika z PTB z 2003 r., który wskazał tor-229 jako jedyny znany izotop z przejściem jądrowym dostępnym dla światła laserowego. Ponieważ jądra atomowe są od 10 000 do 100 000 razy mniejsze od całych atomów i związane silnymi oddziaływaniami jądrowymi, pozostają odizolowane od zewnętrznych pól elektrycznych, zakłóceń magnetycznych i wahań temperatury.
Autonomiczne prototypy laserowe
Przekształcenie przejścia jądrowego w samodzielne urządzenie wymagało rozwiązania problemów ze stabilnością lasera i automatyczną korekcją częstotliwości. W kwietniu 2024 r. naukowcy z TU Wien i PTB zaobserwowali przejście toru wywołane laserem, a jesienią tego samego roku połączyli układ wzbudzający z konwencjonalnym optycznym zegarem atomowym w roli stopera. Najnowsze osiągnięcie stanowi system autonomiczny, który wykorzystuje kryształ toru-229 do samostabilizacji lasera bez udziału zewnętrznych zegarów atomowych. Wewnętrzna pętla sprzężenia zwrotnego stale monitoruje laser i koryguje odchylenia częstotliwości w skali sekundowej. Główny autor badań Thorsten Schumm wyjaśnił wyzwania inżynieryjne związane z autonomiczną pracą:
„Sekretem było sprawienie, aby sprzężenie zwrotne działało w skali zaledwie kilku sekund.”
Austriacki prototyp utrzymał stabilność przez ponad 24 godziny bez ingerencji człowieka. Jednocześnie chiński zespół pod kierunkiem Shiqiana Dinga wykazał, że dwa oddzielne zegary jądrowe zbudowane z różnych sieci krystalicznych wytworzyły pasujące do siebie częstotliwości rezonansowe.
Cele precyzji i wyzwania laserowe
Pierwsze prototypy osiągają poziom precyzji odpowiadający utracie jednej sekundy na 30 milionów lat, co dorównuje standardowym zegarom atomowym stosowanym w systemach nawigacji satelitarnej. Pozostają one w tyle za najlepszymi laboratoryjnymi optycznymi zegarami atomowymi, w tym zegarem lutetowym z Uniwersytetu w Singapurze, który traci sekundę na 55 miliardów lat. Główną przeszkodą techniczną pozostaje generowanie światła w próżniowym nadfiolecie, co jest procesem nieefektywnym i dostarcza stosunkowo słabą moc lasera do kryształu toru. Schumm podkreślił, że wczesne prototypy skupiają się na wykazaniu wykonalności:
„To zupełnie normalne, że nowy typ zegara nie przewyższa natychmiast wszystkich istniejących technologii. To pierwszy dowód koncepcji, a istotny jest potencjał przyszłych ulepszeń.”
Naukowcy przewidują, że zastosowanie mocniejszych laserów pozwoli w przyszłości zegarom jądrowym osiągnąć dokładność jednej sekundy na 550 miliardów lat, co będzie wynikiem dziesięciokrotnie lepszym od obecnych instrumentów atomowych.
- Prototyp tor-229
- 0.03 mld lat
- Zegar lutetowy z Singapuru
- 55 mld lat
- Prognozowany limit zegara jądrowego
- 550 mld lat
Dane z tekstu artykułu
Badanie fundamentalnych stałych fizycznych
Poza postępem w metrologii, zegary jądrowe stanowią platformy eksperymentalne do badania fizyki fundamentalnej i poszukiwania ciemnej materii, która stanowi około 83% materii we wszechświecie. Jeśli przechodzące cząstki ciemnej materii oddziałują z jądrem toru, mogą wywołać mierzalne zaburzenia częstotliwości w cyklu pracy zegara. Daniel de Mercado, fizyk metrolog z Hiszpańskiego Centrum Metrologii, rozwijający optyczne zegary wapniowe-40, zwrócił uwagę na szerszy zakres eksperymentalny precyzyjnych pomiarów częstotliwości:
„Częstotliwości przejść atomowych i jądrowych zależą od stałych i fundamentalnych sił natury, więc niezwykle precyzyjny pomiar pozwala szukać niewielkich rozbieżności między obserwowaną wartością a tym, co przewidują nasze teorie.”
Fizycy planują wykorzystać te pomiary do sprawdzenia, czy fundamentalne stałe fizyczne pozostają niezmienne w czasie, czy też dryfują pod wpływem nieznanych oddziaływań.
Zapytaj o ten tekst
Źródła i kontekst
- The IndependentScientists invent entirely new kind of clock
- EL PAÍSLa era de los relojes nucleares ya está aquí: el nuevo tictac para explorar las leyes de la física
- der StandardWien und Peking im Wettrennen um die weltweit erste Atomkernuhr
- EL MUNDOLos primeros relojes nucleares funcionales ya son una realidad: se estabilizan solos y rastrean señales de materia oscura
- Miejsca
- Wiedeń, Austria, Brunszwik, Pekin, Chińska Republika Ludowa
Pollar jest bezpłatny i bez reklam w tekście. Utrzymują go członkowie.
Wesprzyj Pollar