Talibowie świętują pięć lat rządów w Afganistanie, podczas gdy kobiety mierzą się z „apartheidem płci”

Talibowie obchodzą pięć lat u władzy

15 sierpnia 2026 r. talibowie uczcili piątą rocznicę powrotu do władzy w Afganistanie, organizując paradę wojskową z użyciem pojazdów opancerzonych w pobliżu byłej ambasady USA w Kabulu. Ulice udekorowano flagami i transparentami głoszącymi, że 15 sierpnia to „dzień, w którym naród afgański podniósł sztandar wiary, honoru i niepodległości”. Setki zwolenników, głównie mężczyzn i chłopców, zgromadziły się pod okiem uzbrojonych sił bezpieczeństwa w świątecznej atmosferze. Samozwańczy Islamski Emirat Afganistanu wydał oficjalne oświadczenie, wzywając do „pokoju i spokoju” ze wszystkimi krajami oraz żądając, aby inne narody szanowały afgańską suwerenność i powstrzymały się od „spisków” przeciwko krajowi.

Minister spraw wewnętrznych Siradżuddin Hakkani powiedział w nagranym wystąpieniu wideo, że powrót talibów jest owocem „moralności, odwagi” i „boskiej pomocy”. Przyznał również w nietypowy sposób, że „kwestie i problemy mogą nadal istnieć”. Oficjalne oświadczenie opisało przejęcie władzy 15 sierpnia 2021 r. jako „wielkie zwycięstwo i wyzwolenie z obcego jarzma”.

Błyskawiczna ofensywa z 2021 roku

Droga talibów do władzy rozpoczęła się od porozumienia podpisanego w Dosze w 2020 r. między Stanami Zjednoczonymi a talibami, które zakładało wycofanie wojsk od maja 2021 r. Rząd afgański nie został zaproszony do podpisania dokumentu. 1 maja 2021 r. talibowie rozpoczęli ofensywę, zaczynając od północy i zachodu, zajmując dystrykty przy niewielkim oporze armii afgańskiej, która poddawała się lub uciekała. Do połowy lipca zajęli sześć stolic prowincji. Odcięli drogi, przejęli przejścia graniczne z Iranem, Pakistanem i Turkmenistanem, a w sierpniu dotarli do Kabulu. W ciągu jednego dnia zmusili prezydenta do ucieczki i wkroczyli do pałacu prezydenckiego bez oddania ani jednego strzału. Ostatni żołnierz USA opuścił Afganistan 30 sierpnia 2021 r., kończąc najdłuższą interwencję Waszyngtonu, rozpoczętą w odpowiedzi na ataki z 11 września 2001 r.

Kobiety i kryzys humanitarny

ONZ opisuje sytuację ludności jako życie pod „duszącymi restrykcjami”, szczególnie w przypadku kobiet. Blisko 40% populacji potrzebuje pilnej pomocy humanitarnej, a prawa kobiet i dziewcząt zostały całkowicie wyeliminowane. Edukacja dziewcząt powyżej 12. roku życia została ograniczona. Hiszpańska minister ds. równości Ana Redondo napisała na platformie X, że „apartheidu płci nie można normalizować” i że talibowie skazali afgańskie kobiety „na śmierć za życia”.

Farzan, 25-letni afgański uchodźca mieszkający w Castellón w Hiszpanii, przybył 21 sierpnia 2021 r. hiszpańskim wojskowym samolotem ewakuacyjnym. Powiedział agencji Europa Press, że ograniczenie pomocy humanitarnej dla Afganistanu karze zwykłych ludzi. Opisał Afganistan jako „więzienie”, w którym mówienie o prawach kobiet może prowadzić do więzienia, grzywien lub represji wobec członków rodziny. Ma cztery siostry uwięzione przez restrykcje edukacyjne nałożone na kobiety powyżej 12. roku życia.

Protest uchodźczej sportsmenki

Manizha Talash, afgańska tancerka breakdance, która uciekła do Pakistanu w 2021 r., a później osiedliła się w Hiszpanii, rywalizowała na Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu w 2024 r. w ramach Reprezentacji Uchodźców. Po swoim występie rozwinęła transparent z napisem „Uwolnić afgańskie kobiety” i została zdyskwalifikowana przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski za naruszenie zasad dotyczących demonstracji politycznych.

„Pokazałam tę wiadomość nie tylko dla siebie czy mojej rodziny, ale dla wszystkich kobiet i dziewcząt w Afganistanie. Cieszę się, że to zrobiłam i jestem z siebie dumna. Zdyskwalifikowali mnie, ale jestem szczęśliwa, że mogłam być ze swoimi ludźmi i stanąć po stronie afgańskich kobiet. Breaking to mój jedyny głos i jedyna broń, by mówić w imieniu własnym i afgańskich kobiet.”

Podziały wewnętrzne i izolacja międzynarodowa

Po pięciu latach talibowie nie upadli, a w krótkim lub średnim terminie nie istnieje żadna zorganizowana alternatywa polityczna ani wojskowa, która mogłaby ich zastąpić. Jedynie Rosja uznała rząd talibów. Reżim nie jest monolitem: walka o władzę dzieli klerykalny rdzeń w Kandaharze, kierowany przez emira Hibatullaha Achundzadę, oraz ośrodek władzy w Kabulu związany z Siradżuddinem Hakkanim. Achundzada koncentruje władzę religijną i coraz bardziej scentralizowaną kontrolę, podczas gdy Hakkani kieruje Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i reprezentuje frakcję powiązaną z bezpieczeństwem, zarządzaniem państwem i większą elastycznością polityczną. Afganistan jest dziś bezpieczniejszy niż w latach republiki, ale także bardziej zamknięty, biedniejszy i mniej inkluzywny, a połowa populacji podlega zjawisku, które społeczność międzynarodowa nazywa apartheidem płci.