Prezes Banku Włoch Panetta ostrzega, że konflikt w Zatoce Perskiej może doprowadzić do stagnacji włoskiej gospodarki, wzywa do reform UE i inwestycji w młodzież

Kruchy obraz globalny

Prezes Banku Włoch Fabio Panetta, przedstawiając swoje uwagi końcowe na dorocznym zgromadzeniu instytutu w Rzymie, nakreślił ponury obraz gospodarki światowej. Stwierdził, że sytuacja uległa „dramatycznej zmianie” w wyniku konfliktu w Zatoce Perskiej, a blokada Cieśniny Ormuz – przez którą normalnie przepływa jedna piąta światowych dostaw ropy i gazu skroplonego – spowodowała niedobory podaży i gwałtowne wzrosty cen surowców energetycznych.

Blokada Cieśniny Ormuz, przez którą normalnie przepływa jedna piąta światowych dostaw ropy i gazu skroplonego, spowodowała niedobory podaży i gwałtowne wzrosty cen surowców energetycznych, od ropy po gaz.

Panetta ostrzegł, że ogólny obraz pozostaje kruchy, a przy dużych długach publicznych i rosnących słabościach w pośrednictwie niebankowym nawet ograniczone wstrząsy mogą wywołać efekty kaskadowe. Zauważył, że trudno przewidzieć, jak długo potrwają działania wojenne, ale koszty transportu i ubezpieczenia żeglugi w Cieśninie Ormuz pozostaną wysokie przez długi czas, utrzymując podwyższoną niepewność i utrudniając planowanie rodzinom i przedsiębiorstwom.

Spowolnienie gospodarcze Włoch

Koncentrując się na Włoszech, Panetta przyznał, że gospodarka wykazała się znaczną odpornością od 2019 r., ale podkreślił, że dynamika ostatnio osłabła. Przypisał to pogorszeniu ram geopolitycznych, zaostrzeniu polityki handlowej USA oraz trudnościom w gospodarce niemieckiej – głównym rynku eksportowym Włoch. Popyt krajowy został również ograniczony przez skromną dynamikę dochodów rozporządzalnych, na którą wpłynęła utrata siły nabywczej płac. W 2025 r. PKB wzrósł o 0,5%, mniej niż średnia w strefie euro.

Według prognoz aktywność gospodarcza pozostanie słaba w nadchodzących miesiącach; w najbardziej niekorzystnych scenariuszach może ulec stagnacji lub kurczeniu się.

Panetta wezwał do zdecydowanego wzrostu produktywności, ostrzegając, że bez niego włoska gospodarka może pozostać zakotwiczona na strukturalnie niskim poziomie wzrostu. Wezwał kraj do skupienia się na wzroście, dochodach i dobrobycie w nadchodzących latach oraz do systematycznego zmniejszania ciężaru długu publicznego, aby uwolnić środki na wydatki socjalne i rozwój.

Reformy europejskie i polityka pieniężna

Panetta podkreślił, że Europa wreszcie zaczęła reagować na głębokie globalne przemiany, ale musi teraz wykazać się szybkością działania. Skrytykował powolne tempo reform, zauważając, że niestabilność międzynarodowa nie pozostawia miejsca na wahania lub częściowe odpowiedzi. Skuteczność reform, jak powiedział, zależy od zdolności do pokonywania przeszkód, które zbyt często spowalniają ich wdrażanie: długich negocjacji, kompromisów obniżających standardy, nierównomiernego stosowania w poszczególnych krajach oraz ogłoszonych, ale niezmobilizowanych zasobów.

Priorytety zostały zidentyfikowane; zadaniem jest teraz przekształcenie ich w terminowe decyzje, odpowiednie finansowanie i konkretne rezultaty. To od zdolności wykonawczej zależy wiarygodność działań europejskich.

W kwestii polityki pieniężnej Panetta wskazał, że sytuacja gospodarcza w strefie euro – z szokiem energetycznym już podnoszącym dynamikę cen konsumpcyjnych – może wymagać ponownego skalibrowania nastawienia polityki pieniężnej, aby przeciwdziałać ryzyku napięć. W najbardziej niekorzystnych scenariuszach przedłużenie konfliktu i dalsze szkody w infrastrukturze energetycznej Zatoki Perskiej mogłyby odjąć łącznie 1 punkt procentowy od wzrostu w Europie w dwuleciu 2026-27, a inflacja mogłaby osiągnąć szczyt powyżej 6%.

Krytyka mocarstw i protekcjonizmu

Panetta okazał się jednym z decydentów G7 najbardziej zdecydowanych w ostrzeganiu przed gospodarczymi i finansowymi skutkami wojen i protekcjonizmu. Skrytykował niepowodzenie ceł USA za Donalda Trumpa, zauważając, że 90% ich ciężaru spadło na amerykańskich konsumentów i przedsiębiorstwa. Równie krytyczny był wobec merkantylistycznej polityki Chin, argumentując, że chińskie firmy zareagowały na cła USA obniżając ceny na rynkach zagranicznych i dywersyfikując kanały handlowe – strategia skuteczna w krótkim okresie, ale krucha w dłuższej perspektywie, ponieważ nie rozwiązuje wewnętrznych presji deflacyjnych i napędza nowe protekcjonistyczne naciski.

Gdyby realizować te cele poprzez bezmyślną fragmentację, skończyłoby się to ograniczeniem rynków, wzrostem kosztów, osłabieniem łańcuchów produkcyjnych i zmniejszeniem zachęt do współpracy i przestrzegania zasad. To, co ma być chronione – dobrobyt obywateli – zostałoby naruszone.

Sztuczna inteligencja i młodzież

Panetta podkreślił, że sztuczna inteligencja jest decydującym wyzwaniem, zauważając, że w tej dziedzinie szybkość działania ma kluczowe znaczenie. UE określiła zasady korzystania z modeli i informacji, strategię rozwoju sektora oraz programy. Zaapelował także żarliwie o inwestowanie w młodych ludzi, nazywając to obywatelskim obowiązkiem naszych czasów. Zauważył, że w latach 2020-2024 Włochy opuściło 100 000 młodych ludzi, a wydatki na edukację są o jeden punkt procentowy PKB poniżej średniej europejskiej.

Stworzenie warunków, aby nowe pokolenia mogły realizować swoje aspiracje i przyczyniać się do postępu kraju, to nie tylko odpowiedzialność ekonomiczna: to obywatelski obowiązek naszych czasów.

Ostrożność sektora bankowego

Odnosząc się do sektora bankowego, Panetta zaprosił banki do zachowania ostrożności przy udzielaniu kredytów w kontekście niepewności i trudności wynikających z wojny oraz możliwych podwyżek stóp procentowych, ale ostrzegł przed bezmyślnym ograniczaniem akcji kredytowej. Wezwał także do przywrócenia gwarancji publicznych na finansowanie, powstałych w czasach Covid, do ich właściwej funkcji korygowania niedoskonałości rynku, rezerwując wsparcie publiczne dla zasługujących na nie firm mających rzeczywiste trudności w dostępie do finansowania.