Oswald Mathias Ungers w stulecie urodzin: wystawa w Kolonii odsłania architekta stojącego za przydomkiem „Quadrat-Tyrann”

Oswald Mathias Ungers (1926–2007) skończyłby 100 lat 12 lipca 2026 roku. Architekt, teoretyk i nauczyciel, który ukształtował powojenne oblicze miast takich jak Frankfurt, Berlin, Hamburg i Karlsruhe, zostaje uhonorowany wystawą w Museum für Angewandte Kunst Köln (MAKK). Zatytułowana „O.M. Ungers – Architektur als Idee” potrwa do 27 września i oferuje rzadki wgląd w postać stojącą za sztywnymi siatkami.

Wystawa stulecia w Kolonii

Wystawę przygotowały córka Ungersa, Sophia, oraz jego wieloletnia rzeczniczka prasowa i osobista asystentka Anja Sieber-Albers. Otwiera ją uderzający obraz: starszy Ungers stojący przed fotografią siebie jako młodego profesora, obaj w trenczach. Sieber-Albers, która pracowała z nim przez lata, wspomina jego niezwykłą pamięć.

Kiedy mieliśmy spotkania i mówił „przynieś to zdjęcie”, a ja je przynosiłam, mówił: „Nie, nie, jest inne, chmura jest po lewej”. Fotograficzna pamięć. Nigdy nie spotkałam nikogo, kto miałby tyle w głowie.

Wystawa koncentruje się na kilku przykładowych projektach, począwszy od pierwszego własnego domu Ungersa w Kolonii z 1958 roku. Około 40 lat później zbudował kolejną rezydencję, „Haus ohne Eigenschaften”, która na pierwszy rzut oka nie ma ani frontu, ani tyłu, a nawet wyraźnego wejścia.

Surowa geometria, surowy szef

Architektura Ungersa była znana ze swojej surowości, co przyniosło mu od krytyków przydomek „Quadrat-Tyrann” (tyran kwadratu). Sieber-Albers potwierdza, że był wymagającym pracodawcą. Jego filozofia projektowania odrzucała dekoracyjne mody na rzecz wyraźnie proporcjonalnych brył, które mogły przetrwać wieki. Osobista ekspresja poprzez idiosynkratyczne formy nie była jego celem.

Nie był żartownisiem, nie był rozśmieszaczem.

Kultowe budynki w Niemczech

W latach 80. XX wieku Ungers odcisnął swoje piętno na kilku niemieckich miastach. Do jego najbardziej znanych dzieł należą Messe-Torhaus na terenach targowych we Frankfurcie, Badische Landesbibliothek w Karlsruhe, Galerie der Gegenwart w Hamburgu oraz Dorotheenhöfe w Berlinie. W każdym z nich jego analityczne, niemal naukowe podejście zaowocowało budynkami o uderzającej klarowności.

Nie tylko budynki: meble, biżuteria, ogrody

Wystawa w MAKK ujawnia, że Ungers był kimś więcej niż architektem. Projektował także meble, biżuterię i ogrody, łącząc wszystkie te dyscypliny w jedną artystyczną wizję. Ta totalność, jak sugerują jego asystenci, uczyniła go swego rodzaju ojcem zachodnioniemieckiego postmodernizmu.

Trwałe dziedzictwo

Wpływ Ungersa był być może jeszcze większy jako nauczyciela i teoretyka. Jego metodyczny, oparty na badaniach sposób pracy ukształtował pokolenia architektów. W dobie szybkich zmian stylistycznych jego nacisk na ponadczasową proporcję wciąż rezonuje, sugeruje wystawa.