Wstępne zastrzeżenia w Hadze

Niemcy zwróciły się w poniedziałek do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości o oddalenie pozwu wniesionego przez Nikaraguę, która oskarża Berlin o naruszenie Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 r. poprzez eksport broni do Izraela. Przedstawiciele prawni Berlina stawili się w Hadze na czterodniowe przesłuchania, które koncentrują się wyłącznie na kwestiach jurysdykcji i dopuszczalności prawnej, a nie na merytorycznej zasadności zarzutów. Niemcy argumentowały, że Nikaragua nie dopełniła standardowych procedur rozwiązywania sporów, dając Berlinowi mniej niż miesiąc na odpowiedź przed wszczęciem formalnego postępowania sądowego. Niemiecka delegacja prawna podtrzymała stanowisko, że trybunał nie posiada uprawnień do rozstrzygania tego sporu.

Julia Monar, doradczyni prawna niemieckiego MSZ, przedstawiła linię obrony Berlina podczas sesji otwierającej.

„Postępowanie Nikaragui wskazuje, że nie była ona zainteresowana poznaniem stanowiska Niemiec wobec swoich zarzutów, a jedynie postawieniem Niemiec przed tym trybunałem.”

Spory o sprzedaż broni i kontrolę eksportu

Berlin przedstawił swoje ramy kontroli eksportu, aby wykazać zgodność z międzynarodowym prawem humanitarnym. Niemieccy urzędnicy stwierdzili, że transfery wojskowe podlegają rygorystycznym, indywidualnym ocenom, mającym zapobiec wykorzystaniu sprzętu w aktywnych działaniach wojennych w Strefie Gazy. Rząd Niemiec wstrzymał eksport broni do Izraela na około trzy miesiące w 2025 r., wznawiając dostawy po zawieszeniu broni, które zatrzymało walki na dużą skalę w październiku 2025 r. Choć w tym roku kontynuowano dostawy sprzętu defensywnego, Berlin podkreślił, że broń ofensywna pozostaje objęta zakazem zgodnie z obecnymi wytycznymi licencyjnymi.

Monar odniosła się do konkretnych kategorii sprzętu, na których transfer wydano zgodę od czasu złożenia pozwu.

„Niemcy od 2024 roku nie autoryzowały eksportu broni wojennej z przeznaczeniem do Izraela, która mogłaby zostać użyta w konflikcie w Strefie Gazy.”

Zobowiązania stron trzecich wynikające z konwencji

Filar niemieckiej obrony opiera się na zasadzie prawnej, zgodnie z którą trybunał nie może orzekać o pomocy i podżeganiu bez wcześniejszego ustalenia naruszenia pierwotnego. Niemieccy prawnicy argumentowali, że ocena zgodności działań Berlina z prawem wymagałaby od sędziów oceny działań Izraela, czyli niezbędnej strony trzeciej, która nie wyraziła zgody na jurysdykcję w tym postępowaniu. Nikaragua twierdzi natomiast, że Konwencja w sprawie ludobójstwa z 1948 r. nakłada na wszystkie państwa sygnatariuszy autonomiczny obowiązek zapobiegania ludobójstwu, gdy tylko pojawi się konkretne ryzyko, niezależnie od tego, czy istnieje wcześniejsze orzeczenie sądowe.

Przedstawiciele Niemiec odrzucili sposób, w jaki Nikaragua opisuje sprzedaż broni, określając te twierdzenia jako niedokładne i zniekształcone przedstawienie niemieckiej polityki. Trybunał odrzucił już wniosek Nikaragui o nadzwyczajne środki tymczasowe w kwietniu 2024 r., zauważając, że broń wojenna stanowiła około 2% niemieckich autoryzacji eksportu wojskowego do Izraela, a blisko 80% wolumenu zostało zatwierdzone przed końcem października 2023 r.

Szerszy kontekst postępowań i harmonogram

Spór toczy się równolegle do innych postępowań w Hadze, w tym sprawy o ludobójstwo wytoczonej Izraelowi przez Republikę Południowej Afryki. Pełne przesłuchania merytoryczne w tamtej sprawie zaplanowano najwcześniej na koniec 2029 r., po tym jak obie strony wniosły o dodatkowe 18-miesięczne okresy na pisma procesowe. Nikaragua przedstawi we wtorek swoje kontrargumenty ustne, broniąc jurysdykcji trybunału wobec Berlina.

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości ma wydać orzeczenie w sprawie wstępnych zastrzeżeń Niemiec dotyczących jurysdykcji jeszcze w 2026 r. Jeśli sędziowie uznają, że sprawa może być kontynuowana, przed wydaniem ostatecznego wyroku czeka ich jeszcze kilka lat pisemnych argumentacji i przesłuchań.