Badanie z Lipska: poparcie dla demokracji w Niemczech po raz pierwszy poniżej 90%

Poparcie dla demokracji spada poniżej 90%

„Lipskie badanie autorytaryzmu”, zaprezentowane w Berlinie w środę, 11 listopada 2026 r., wykazało, że poparcie dla demokracji jako idei spadło poniżej 90% po raz pierwszy od rozpoczęcia badań w 2002 r. W skali kraju wskaźnik ten wynosi 89,3%, co wynika głównie ze spadku na wschodzie Niemiec, gdzie poparcie zmalało z 94,6% w 2024 r. do 85,7%. Satysfakcja z demokracji w codziennym życiu jest jeszcze niższa: w skali kraju zadowolona jest około jedna trzecia respondentów, na wschodzie 22,8%, a na zachodzie 36%. Badanie jest przygotowywane co dwa lata przez Instytut Badań nad Demokracją im. Else Frenkel-Brunswik przy Uniwersytecie w Lipsku, przy wsparciu Fundacji Otto Brennera oraz bliskiej Zielonym Fundacji Heinricha Bölla.

W skali kraju89,3%

Wschód85,7%

W skali kraju

89.3 %

Wschód

85.7 %

Dane z tekstu artykułu

Metoda badania i harmonogram

Prace terenowe rozpoczęły się w połowie marca 2026 r. i trwały do początku czerwca, kiedy to skontaktowano się z ponad 2500 losowo wybranymi osobami. Około 40% z nich wypełniło obszerny kwestionariusz, który autorzy badania określają jako reprezentatywny. Badaniem kieruje psycholog społeczny Oliver Decker, a współredaktorką jest Ayline Heller. Wyniki zaprezentowano w środę, 11 listopada, podczas wydarzenia w Berlinie.

Postawy skrajnie prawicowe i różnice między wschodem a zachodem

Odsetek respondentów o zamkniętym skrajnie prawicowym światopoglądzie wzrósł do 6,9% w skali kraju, co jest wynikiem wyższym niż w poprzednich badaniach, ale wciąż niższym niż 8,8% odnotowane w 2012 r. Wskaźnik ten wynosi 8,5% na wschodzie i 6,5% na zachodzie.

W skali kraju6,9%

Wschód8,5%

Zachód6,5%

W skali kraju

6.9 %

Wschód

8.5 %

Zachód

6.5 %

Dane z tekstu artykułu

Szowinistyczna duma narodowa cieszy się poparciem 19,9% badanych, co jest najwyższym poziomem od początku badań, a postawy skrajnie prawicowe wzrosły w drugim badaniu z rzędu. Prawie jedna czwarta respondentów (22,3% w skali kraju) popiera ideę „jednej silnej partii, która uosabia całą wspólnotę narodową” – na wschodzie odsetek ten rośnie do 30,9%. Mężczyźni wykazują większą skłonność do takich postaw: 5,6% popiera prawicowo-autorytarną dyktaturę (wobec 3% kobiet), a 22% mężczyzn prezentuje poglądy szowinistyczne (wobec 18% kobiet). Nostalgię regresywną, którą badacze opisują jako przeciwstawianie wyidealizowanej przeszłości skorumpowanej i zagrażającej teraźniejszości, stwierdzono u 15% respondentów; była ona częstsza wśród osób starszych, grup o niższych dochodach, mieszkańców wschodu oraz osób bez matury.

Krytyka założeń badania

Badanie nosi tytuł „Der aufhaltsame Aufstieg des Autoritären” (Powstrzymalny wzrost autorytaryzmu), nawiązujący do sztuki Bertolta Brechta o Arturo Ui, która przenosi dojście Hitlera do władzy w realia amerykańskiego półświatka lat 30. Autorzy twierdzą, że wybrali ten tytuł w kontekście sukcesów wyborczych AfD i rozprzestrzeniania się potrzeb autorytarnych. Holger Marcks, naukowiec z Mannheim, sprzeciwia się tezie, że liczby te potwierdzają związek między wynikami AfD a postawami skrajnie prawicowymi w społeczeństwie, kwestionuje też sam kwestionariusz.

„Liczby tego nie potwierdzają.”

AfD w obecnych sondażach osiąga 28%, podczas gdy badanie rejestruje 6,9% respondentów o zamkniętym skrajnie prawicowym światopoglądzie. Badanie tylko miejscami rozróżnia postawy skrajnie prawicowe od konserwatywnych, co Marcks wskazuje jako słabość jego konstrukcji.

Wnioski z badania

Decker podsumowuje wyniki w surowych słowach, twierdząc, że demokracja straciła akceptację w szerokich warstwach społeczeństwa.

„Nasza demokracja znajduje się pod ogromną presją. Straciła akceptację w szerokich warstwach społeczeństwa.”

W zaproszeniu na konferencję prasową Decker wyjaśnił, dlaczego autorzy przyglądali się sukcesom AfD w tym roku.

„Biorąc pod uwagę obecne sukcesy wyborcze AfD, w tym roku zbadaliśmy, co przyczyniło się do tych sukcesów.”

Autorzy przeanalizowali nostalgię jako narzędzie propagandowe wykorzystywane przez AfD. Badanie powstało przy współpracy z Ayline Heller oraz Fundacją Heinricha Bölla i Fundacją Otto Brennera przy IG Metall.