Włoskie badanie: wczesne korzystanie z mediów społecznościowych obniża wyniki w nauce o pół roku

Nowe badanie przeprowadzone przez Uniwersytet Milano-Bicocca dostarcza jednych z najsilniejszych dotychczas dowodów na to, że zakładanie kont w mediach społecznościowych w młodym wieku wiąże się z gorszymi wynikami w nauce. Badanie, opublikowane 3 sierpnia w Nature Human Behaviour, objęło ponad 5200 włoskich uczniów. Wykazano, że osoby, które stworzyły swoje pierwsze konto na początku szkoły średniej, osiągnęły wyniki z matematyki i języka włoskiego niższe o równowartość około sześciu miesięcy nauki w porównaniu z tymi, którzy opóźnili ten moment.

Metodologia badania

Zespół badawczy pod kierunkiem profesora Marco Gui przeanalizował ankiety dotyczące nawyków związanych z mediami społecznościowymi oraz wyniki standaryzowanych testów z języka włoskiego, matematyki i angielskiego wśród 5227 uczniów z 28 szkół w północnych Włoszech. Dane zbierano w latach 2023–2024. Co istotne, naukowcy mogli obserwować wyniki uczniów przed rozpoczęciem przez nich korzystania z mediów społecznościowych, co pozwoliło zweryfikować, czy obie grupy znajdowały się wcześniej na podobnych ścieżkach edukacyjnych.

Ważne jest, aby podkreślić, że dzięki możliwości obserwacji wyników uczniów przed rozpoczęciem przez nich korzystania z mediów społecznościowych, byliśmy w stanie zweryfikować, czy grupy te już wcześniej podążały podobnymi ścieżkami akademickimi. To znacznie wzmacnia wiarygodność interpretacji przyczynowej.

Zespół uwzględnił również strukturę rodziny, poziom wykształcenia rodziców oraz pochodzenie społeczno-ekonomiczne, aby wyizolować wpływ wczesnego korzystania z mediów społecznościowych.

Luka w wynikach

Uczniowie, którzy założyli swoje pierwsze konto w mediach społecznościowych w wieku 11 lub 12 lat, uzyskali niższe wyniki w testach z matematyki i języka włoskiego w wieku 13–14 lat niż ci, którzy poczekali co najmniej do 14. roku życia. W wieku 15–16 lat różnica w wynikach z języka włoskiego pozostała na podobnym poziomie, podczas gdy luka w matematyce się powiększyła. Różnicę oszacowano na równowartość około sześciu miesięcy nauki. Korzyść dla osób, które opóźniły założenie konta, była o połowę mniejsza niż zyski osiągane zazwyczaj dzięki intensywnym, kosztownym korepetycjom.

Uważam, że wiemy już, iż istnieje problem i jest to problem złożony, związany z tym, jak zbudowane są te platformy. Nasze badania pokazują, że przynajmniej w okresie przed dojrzewaniem te media społecznościowe są problematyczne.

Wyjątkiem był język angielski jako język obcy: nie zaobserwowano różnicy w wynikach między osobami, które zaczęły korzystać z mediów wcześniej, a tymi, które zrobiły to później. Naukowcy postawili hipotezę, że wszechobecność treści w języku angielskim na platformach społecznościowych może zapewniać przypadkowy kontakt z językiem i nieformalną praktykę.

Przyczyny zjawiska

Jednym z najsilniejszych czynników przewidujących lukę w wynikach była częstotliwość sprawdzania telefonu przez dzieci w ciągu dnia i w nocy. Naukowcy przypuszczają, że stan ciągłego czuwania, napędzany przez nieustanne powiadomienia i impuls do sprawdzania aktualizacji, działa jak uporczywe rozproszenie, które osłabia koncentrację i proces uczenia się.

Spośród wszystkich możliwych wyjaśnień przetestowanych w naszej pracy najbardziej prawdopodobne jest to, że na oceny wpływa oddziaływanie ciągłego sprawdzania mediów społecznościowych w ciągu dnia, co skutkuje nadmierną stymulacją i długotrwałym rozproszeniem uwagi.

Wcześniejsze badania, cytowane przez autorów, wskazują również na obniżoną jakość snu, przeciążenie poznawcze wynikające z ilości informacji oraz proste wypieranie czasu przeznaczonego na naukę jako potencjalne mechanizmy, choć nie były one bezpośrednio testowane w niniejszym badaniu.

Kontekst polityczny

Wyniki te pojawiają się w czasie fali działań legislacyjnych w całej Europie. Francja ma stać się pierwszym krajem UE, który po wakacjach zakaże dostępu do mediów społecznościowych osobom poniżej 15. roku życia. Niemcy, Hiszpania, Grecja i Austria również pracują nad ograniczeniami wiekowymi dla nieletnich. Debaty koncentrowały się dotychczas głównie na zdrowiu psychicznym i potencjale uzależniającym, ale nowe badanie dodaje do listy obaw wyniki w nauce.

Klaus Zierer, profesor pedagogiki szkolnej na Uniwersytecie w Augsburgu, opisał badanie jako metodologicznie jedno z najciekawszych opublikowanych w tym kontekście, zauważając, że odkryte korelacje nie są przypadkowe. W skład grupy badawczej weszli współpracownicy z Uniwersytetu w Brescii, centrum Studi Socialis oraz stowarzyszenia Sloworking.