Szwedzka Komisja Prawdy domaga się przeprosin państwa i reparacji za prześladowania Saamów
Szwedzka Komisja Prawdy przedstawiła liczący 1100 stron raport dokumentujący cztery wieki państwowych prześladowań rdzennej ludności saamskiej, domagając się oficjalnych przeprosin, reparacji finansowych oraz większej autonomii.
Ustalenia Komisji Prawdy
30 września 2026 r. niezależna szwedzka Komisja Prawdy przedstawiła rządowi, Kościołowi Szwecji oraz muzeom narodowym raport końcowy dotyczący traktowania rdzennej ludności saamskiej. Dokument zatytułowany "Ziemia, woda, refleksje: konsekwencje szwedzkiej polityki wobec Saamów" liczy 1100 stron i zawiera 71 formalnych rekomendacji. Powołana przez rząd w 2021 r. komisja zakończyła pięcioletnie dochodzenie w sprawie czterech wieków wspieranej przez państwo kolonizacji, rasizmu i systemowych prześladowań. Przewodnicząca komisji Lena Nyberg stwierdziła, że władze muszą formalnie uznać te działania i zakończyć trwającą dyskryminację.
- Pierwsi szwedzcy osadnicy przybywają do saamskiej wioski Mala w Laponii
- Rząd Szwecji tworzy niezależną Komisję Prawdy dla ludności saamskiej
- Komisja Prawdy dostarcza 1100-stronicowy raport końcowy z 71 rekomendacjami
Systemowa asymilacja i rozdzielanie rodzin
Komisja zebrała 300 bezpośrednich świadectw od starszych Saamów, którzy doświadczyli przymusowych wysiedleń, wywłaszczeń z ziemi i instytucjonalnych nadużyć. Do końca XX wieku władze państwowe umieszczały liczne dzieci saamskie w sierocińcach i przytułkach pod pretekstem integracji społecznej. Luterański Kościół Szwecji aktywnie uczestniczył w tych politykach asymilacyjnych, postrzegając Saamów jako rasę niższą i dążąc do zniszczenia ich tradycyjnych praktyk. Nyberg opisała rozdzielanie rodzin w szwedzkich mediach:
Sposób, w jaki wyrywano ich od najbliższych, oraz traktowanie, jakiego doświadczyli, stanowią odrażający rozdział naszej historii.
Erozja kulturowa i utrata języka
Stulecia państwowej asymilacji wymierzone były w religię, praktyki szamańskie i języki rdzenne Saamów w całej Arktyce. Populacja Saamów liczy blisko 100 000 osób w Szwecji, Norwegii, Finlandii i na rosyjskim półwyspie Kola, stanowiąc jedyną prawnie uznaną rdzenną ludność Europy. Polityka asymilacyjna drastycznie ograniczyła użycie języków rdzennych. Na przykład język ume, jeden z pięciu odrębnych języków saamskich, jest obecnie używany przez zaledwie około 20 osób. Hodowca reniferów Jörgen Stenberg zgłaszał trudności z płynnym posługiwaniem się językiem ojczystym. Aby powstrzymać dalszą utratę języka, komisja wezwała do finansowanej przez państwo edukacji w języku saamskim już na poziomie przedszkolnym.
Spory o ziemię i ekspansja przemysłowa
Wywłaszczenie z ziem przodków pozostaje głównym punktem spornym dla społeczności saamskich, których tradycyjne utrzymanie zależy od hodowli reniferów, rybołówstwa i zbieractwa. Kolonizacja sięga wczesnych osad, takich jak przybycie szwedzkich osadników do lapońskiej wioski Mala w 1769 r. Przez cały XIX i XX wiek państwo przekierowywało pastwiska, drogi wodne i naturalne siedliska na potrzeby przemysłu komercyjnego, zwłaszcza wydobycia rudy żelaza na północy. Przedstawiciele Saamów informują, że górnictwo, leśnictwo i rozwój przemysłowy nadal naruszają tradycyjne terytoria wypasu.
Proponowane środki zaradcze i kontekst regionalny
Komisja nakreśliła 71 konkretnych działań mających naprawić historyczne krzywdy, na czele z oficjalnymi przeprosinami ze strony państwa szwedzkiego. Propozycje obejmują również reparacje finansowe, lepsze szkolenia administracyjne dla urzędników państwowych oraz zwiększenie autonomii terytorialnej dla społeczności saamskich. Szwedzkie dochodzenie wpisuje się w podobny proces rozliczeń regionalnych; w ubiegłym roku premier Finlandii Petteri Orpo stwierdził, że Finlandia również musi złożyć pełne i godne oficjalne przeprosiny swojej populacji saamskiej.
