Kazachstan wybiera 145-osobowy jednoizbowy Kurultaj w ramach znowelizowanej konstytucji

Reforma legislacyjna i nowy Kurultaj

Wyborcy w całym Kazachstanie udają się w niedzielę do urn, aby wybrać członków nowo utworzonego jednoizbowego parlamentu. Proces wyborczy jest następstwem szeroko zakrojonej reformy konstytucyjnej zatwierdzonej w marcu, która formalnie wyeliminowała poprzednią dwuizbową strukturę ustawodawczą. Zgodnie z nowymi ramami konstytucyjnymi dwie dawne izby ustawodawcze zostały połączone w jedno zgromadzenie zwane Kurultajem. Nowy organ jednoizbowy liczy 145 deputowanych, a wszyscy oni są wyłaniani w tym głosowaniu. Oficjalne szacunki dotyczące liczby uprawnionych do głosowania w wyborach krajowych wahają się od 12,6 miliona do blisko 13 milionów obywateli tego środkowoazjatyckiego państwa. Wybory te stanowią pierwszy przypadek, w którym obywatele Kazachstanu głosują na przedstawicieli do nowo utworzonej jednoizbowej legislatury po rozwiązaniu dwuizbowego formatu parlamentarnego.

Udział partii i administracja Tokajewa

Władze dopuściły łącznie siedem partii politycznych do walki o 145 miejsc w parlamencie. Wśród zarejestrowanych ugrupowań znajduje się Adilet, nowo powstała partia zorganizowana w celu konsolidacji poparcia politycznego wokół prezydenta Kasym-Żomarta Tokajewa. Tokajew objął urząd prezydenta w 2019 roku po rezygnacji i abdykacji długoletniego przywódcy Nursułtana Nazarbajewa. Kilka miesięcy po objęciu urzędu Tokajew uzyskał formalną legitymację w wyborach prezydenckich, zastępując strukturę przywódczą, która dominowała w kraju od czasów radzieckich. W 2022 roku, po kolejnej rundzie poprawek do konstytucji, wyborcy potwierdzili sprawowanie urzędu przez Tokajewa na kolejną kadencję. Mimo oficjalnych deklaracji, że reformy mają na celu demokratyzację systemu politycznego, środowisko polityczne w autorytarnej byłej republice radzieckiej pozostaje pod ścisłą kontrolą prezydentury Tokajewa.

Obawy o prawa człowieka i tłumienie sprzeciwu

Zmiany konstytucyjne poprzedzające niedzielne głosowanie parlamentarne spotkały się z formalną krytyką międzynarodowych grup zajmujących się prawami człowieka, w tym Human Rights Watch. Organizacja ostrzegła, że reformy strukturalne mogą doprowadzić do poważnych ograniczeń wolności słowa, wolności zrzeszania się i wolności pokojowych zgromadzeń. Przed referendum konstytucyjnym, które ustanowiło nową legislaturę, władze krajowe podjęły działania mające na celu stłumienie publicznej krytyki. Osoby wyrażające odmienne poglądy lub krytykujące proponowane zmiany w sieciach społecznościowych były systematycznie wzywane przez policję lub umieszczane w tymczasowym areszcie. Oprócz nadzorowania komentarzy w internecie rząd utrzymuje ścisłe bezpieczeństwo publiczne od czasu protestów antyrządowych z 2022 roku, kiedy to masowe demonstracje w całym kraju zostały brutalnie stłumione przez państwowe siły bezpieczeństwa.

Regionalna potęga energetyczna i kontekst strategiczny

Kazachstan jest największą gospodarką Azji Środkowej i posiada ogromne zasoby ropy naftowej oraz gazu ziemnego, co czyni kraj wiodącym producentem energii w regionie. Położony geograficznie między Rosją a Chinami, kraj utrzymuje istotne powiązania handlowe i dyplomatyczne z oboma sąsiednimi mocarstwami. W polityce wewnętrznej nadzieje na otwarcie demokratyczne, które pojawiły się po objęciu władzy przez Tokajewa w 2019 roku, nie zmaterializowały się, ponieważ konkurencja polityczna pozostaje zablokowana. Niedzielne głosowanie parlamentarne kończy instytucjonalną transformację w kierunku 145-osobowego jednoizbowego Kurultaju, wprowadzając w życie zmiany w zarządzaniu uchwalone podczas marcowej reformy konstytucyjnej, przy jednoczesnym utrzymaniu władzy wykonawczej silnie skoncentrowanej w rękach prezydenta.