Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis odrzuca propozycję wypożyczenia marmurów partenońskich i wzywa Londyn do ich zwrotu

Apel o zjednoczenie rzeźb

Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis opublikował 24 września 2026 r. na łamach „The Guardian” artykuł, w którym wezwał do zwrotu marmurów partenońskich z British Museum do Aten. Mitsotakis argumentował, że rozwiązanie sporu wymaga zdecydowanych działań ze strony brytyjskiego rządu, aby ponownie połączyć rzeźby z V wieku p.n.e. w Grecji. Rząd grecki stoi na stanowisku, że fryzy zostały zrabowane w 1802 r. przez lorda Elgina, brytyjskiego ambasadora w Imperium Osmańskim, który następnie sprzedał je British Museum. Grecja wyraźnie odrzuciła wszelkie propozycje, które wymagałyby od niej uznania brytyjskiej własności lub zaakceptowania tymczasowego wypożyczenia artefaktów pochodzących z jej własnego zabytku.

Mitsotakis przedstawił zjednoczenie podzielonej kolekcji jako fundament szerszej współpracy kulturalnej między Londynem a Atenami.

Potrzebna jest teraz wola polityczna i odwaga, by wykonać decydujący krok, zjednoczyć rzeźby i przekształcić historyczny spór w wyjątkowy akt kulturalnej przyjaźni.

Zmiana brytyjskiego stanowiska politycznego

Apel dyplomatyczny odnosi się do zmieniającej się sytuacji politycznej w Londynie po zmianie władzy. Premier Andy Burnham objął urząd w lipcu 2026 r., zastępując Keira Starmera na Downing Street 10. Przed wejściem do rządu Burnham publicznie popierał bezwarunkowy zwrot rzeźb Grecji. Pod koniec sierpnia 2026 r. zmienił jednak zdanie, informując „Financial Times”, że los rzeźb leży wyłącznie w gestii powierników British Museum. Brytyjskie przepisy prawne ustanowione na mocy ustawy o British Museum z 1963 r. nadal zabraniają instytucji wycofywania i trwałego przekazywania artefaktów z jej stałej kolekcji.

Odrzucenie modelu wypożyczenia tkaniny z Bayeux

Debata powróciła po tym, jak British Museum zorganizowało dziesięciomiesięczne wypożyczenie tkaniny z Bayeux z Francji, prezentując prawie 70-metrowy zabytek w Londynie po raz pierwszy od niemal 1000 lat. Dyrektor British Museum Nicholas Cullinan zasugerował na łamach „Financial Times”, że porozumienie w sprawie wypożyczenia z Francji mogłoby posłużyć za wzór rozwiązania sporu o Partenon. Mitsotakis odrzucił ten model w swoim artykule, argumentując, że oba artefakty reprezentują zupełnie inne sytuacje konserwatorskie. Zauważył, że tkanina z Bayeux pozostaje pojedynczym, nienaruszonym dziełem, podczas gdy rzeźby z Partenonu zostały odłupane i podzielone między Londyn a Ateny. Mitsotakis stwierdził, że żadne muzeum nie rozważałoby przecięcia tkaniny z Bayeux na pół w celu osobnych wystaw, dodając, że fryz partenoński stanowi niepodzielny wyraz architektoniczny ateńskiej demokracji.

Status rozmów dwustronnych

Bezpośrednie dyskusje między rządem Grecji a British Museum trwają od 2021 r. w celu uregulowania kwestii przechowywania fryzów. „The Daily Telegraph” poinformował 23 września 2026 r., że wieloletnie rozmowy załamały się z powodu frustracji strony greckiej brakiem konkretnych postępów. Rzecznik British Museum zakwestionował te doniesienia, oświadczając w środę wieczorem agencji AFP, że stanowisko instytucji i otwartość na osiągnięcie porozumienia pozostają niezmienione. Rząd brytyjski utrzymuje, że lord Elgin nabył rzeźby legalnie pod rządami osmańskimi, co sprawia, że oba kraje pozostają podzielone w kwestii tytułu prawnego i mechanizmów ewentualnej restytucji.