Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis zapowiada zaostrzenie żądań zwrotu rzeźb Partenonu

Zaostrzenie roszczeń dotyczących zabytków Akropolu

Premier Grecji Kyriakos Mitsotakis oświadczył 6 października 2026 r., że Ateny znacząco zintensyfikują kampanię na rzecz zjednoczenia rzeźb Partenonu. Przemawiając podczas konferencji „Dialogi dla Aten: Od mitu do nowoczesnego miasta”, zorganizowanej przez gazetę To Vima na Narodowym i Kapodistriańskim Uniwersytecie w Atenach, Mitsotakis zwrócił uwagę na brak postępów w długotrwałych negocjacjach dwustronnych. Przypomniał, że Grecja złożyła pierwszy formalny wniosek o zwrot artefaktów w 1836 r., a sprawa pozostaje nierozwiązana po niemal dwóch wiekach. Mitsotakis odrzucił wszelkie wątpliwości dotyczące własności, stwierdzając, że rzeźby zostały zdemontowane i wywiezione ze świątyni przez lorda Elgina.

Wyraźnie zwiększymy intensywność naszych żądań, nie tylko wobec British Museum, ale także wobec brytyjskiego rządu.

Argumenty za zjednoczeniem i symbolika demokratyczna

W rozmowie z pisarzem Danielem Mendelsohnem oraz dyrektorem To Vima Periklisem Dimitrolopoulosem, Mitsotakis argumentował, że sprawę należy definiować jako zjednoczenie, a nie zwykły zwrot. Ponieważ Partenon stanowi jeden monument, który został fizycznie rozbity, premier podkreślił, że kwestia ta wykracza poza typowe spory o własność. Mitsotakis wskazał, że Partenon jest symbolem UNESCO i upamiętnia pierwszą demokrację na świecie. W obliczu wyzwań politycznych, przed którymi stoją współczesne systemy demokratyczne, stwierdził, że ponowne połączenie rozproszonych fryzów i posągów w Muzeum Akropolu ma znaczenie dla globalnej wspólnoty obywatelskiej.

Wolę używać terminu zjednoczenie zamiast zwrot, ponieważ uważam rzeźby Partenonu za przypadek wyjątkowy. Były one w istocie częścią monumentu, który został rozczłonkowany, zostały ewidentnie skradzione przez lorda Elgina i nie sądzę, aby ktokolwiek mógł szczerze kwestionować, do kogo należą.

Związek z brytyjską i europejską dyplomacją

Mitsotakis powiązał spór kulturowy z szerszymi działaniami dyplomatycznymi między Londynem a stolicami europejskimi. Odnosząc się do niedawnych wypowiedzi brytyjskiego premiera na temat dążenia do zacieśnienia relacji między Wielką Brytanią a Unią Europejską, Mitsotakis argumentował, że restytucja dóbr kultury stanowi naturalny element tych rozmów. Stwierdził, że brytyjska opinia publiczna coraz bardziej popiera zjednoczenie kolekcji, co stwarza przestrzeń do działań politycznych.

Tak, rzeźby Partenonu również będą częścią tej dyskusji. To nie jest tylko sprawa Grecji, to sprawa Europy.

Warunki partnerstwa kulturalnego i bariery prawne

Aby ułatwić porozumienie, rząd Grecji ponowił ofertę wzajemnego partnerstwa kulturalnego z British Museum. W ramach propozycji Grecja udostępniłaby brytyjskim instytucjom czasowe wypożyczenia skarbów archeologicznych, które nigdy wcześniej nie były wystawiane poza granicami kraju. Postęp zależy jednak od brytyjskiego prawa, a konkretnie od ustawy British Museum Act z 1963 r., która zabrania powiernikom muzeum trwałego wycofywania obiektów z kolekcji stałej. Mitsotakis stwierdził, że pokonanie tej przeszkody wymaga wyraźnej zmiany legislacyjnej lub wyjątku ustawowego przyjętego przez brytyjski rząd dysponujący większością parlamentarną.