Bukele proponuje warunkowe zwolnienie dla połowy więźniów oskarżonych o współpracę z gangami

Zapowiedź prezydenta

Prezydent Salwadoru Nayib Bukele przekazał we wtorek, 13 października, że rząd pracuje nad planem, który może objąć mniej więcej połowę więźniów przetrzymywanych za współpracę z gangami. Prezydent wypowiedział się na ten temat podczas konferencji prasowej w San Salvador, zwołanej w celu ogłoszenia umowy inwestycyjnej w sektorze energetycznym z hiszpańską grupą Cox. Zgodnie z propozycją, więźniowie nadal byliby uznawani za winnych, ale mogliby opuścić zakłady karne przedterminowo w ramach zwolnienia warunkowego pod nadzorem. Bukele stwierdził, że rząd ustala kryteria oceny poziomu współpracy, biorąc pod uwagę kontekst codziennej dominacji gangów nad populacją.

Mamy plan, który przyniósłby korzyści mniej więcej 50% więźniów w Salwadorze, którzy współpracowali z gangami, poprzez ich przedterminowe zwolnienie.

Prezydent wyjaśnił różnice w stopniowaniu winy, wskazując, że osoba, która pomagała zakopać zwłoki, zasługuje na znacznie surowszą karę niż ktoś, kto jedynie ostrzegł innych przed zbliżającą się policją.

Jeśli ktoś pomagał zakopać zwłoki, niemal zasługuje na dożywocie.

Kontekst działań władz

Stan wyjątkowy obowiązuje od marca 2022 roku, kiedy to Bukele wprowadził go w celu walki z przemocą gangów. Zawiesza on gwarancje konstytucyjne, a władze mogą zatrzymywać podejrzanych bez nakazu aresztowania. Liczba zatrzymanych waha się, według różnych źródeł, od ponad 92 000 do co najmniej 93 162 osób. Od rozpoczęcia kampanii przestępczość spadła do rekordowo niskiego poziomu, jednak organizacje pozarządowe oraz grupa ekspertów ONZ wskazują, że działania te doprowadziły do naruszeń praw człowieka. Organizacja Socorro Jurídico podaje, że co najmniej 30 000 niewinnych osób trafiło do więzień, a organizacje praw człowieka udokumentowały ponad 500 zgonów w aresztach. Urzędnicy twierdzą, że do tej pory zwolniono około 8 000 osób, którym udowodniono niewinność, co przedstawiciele rządu określili mianem marginesu błędu systemu.

Kwestia komisji

Dziennikarz zapytał Bukele o wpisy, które jego brat Ibrajim Bukele opublikował w serwisie X w kwietniu. Wspominały one o niezależnej komisji dokonującej przeglądu spraw zatrzymanych. Ibrajim Bukele przekazał, że organ ten współpracuje z prokuraturą, Ministerstwem Sprawiedliwości i władzami więziennymi, przy udziale biura pierwszej damy. Według dziennika El País, prezydent stwierdził, że organ ten nie zastępuje sędziów ani prokuratora generalnego przewidzianych w konstytucji, lecz stanowi trzecią formę wymiaru sprawiedliwości. Bukele bronił pomysłu przeglądu spraw, mówiąc:

Nie mamy zamiaru trzymać w więzieniu żadnej osoby, która nie jest winna.

Abraham Abrego, dyrektor prawny organizacji pozarządowej Cristosal, który pracuje z wygnania, powiedział agencji AFP, że przegląd spraw niewinnie zatrzymanych był wielokrotnym postulatem grup praw człowieka. Ostrzegł, że ustalanie winy należy do wymiaru sprawiedliwości, a nie do władzy wykonawczej, oraz zakwestionował etykietowanie więźniów jako współpracowników gangów, zamiast przyznania, że w więzieniach przebywają osoby niewinne.

Niewiadome planu

Bukele nie poinformował, kiedy przedterminowe zwolnienia miałyby się rozpocząć, jak długo potrwałby przegląd spraw ani jakie kryteria i podstawa prawna miałyby zastosowanie. Ibrajim Bukele wspominał wcześniej, że nowe sprawy napływają codziennie, ale nie wyjaśnił mechanizmu działania komisji. Zapowiedź prezydenta pojawiła się po rozmowie z sekretarzem stanu USA Marco Rubio, jak podał Departament Stanu, dotyczącej przeciwdziałania szkodliwym wpływom zagranicznym w regionie. Bukele kontroluje niemal wszystkie organy państwowe i ubiega się o trzecią kadencję w lutowych wyborach.