Armenia przygotowuje wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej, premier Nikol Paszynian dopuszcza wyjście z OUBZ

Propozycja członkostwa i zwrot dyplomatyczny

Premier Armenii Nikol Paszynian wystąpił w poniedziałek, 24 sierpnia 2026 r., w parlamencie w Erywaniu, przedstawiając oficjalny program rządu na kadencję 2026–2031. Podczas przemówienia Paszynian ogłosił, że władze wykonawcze przygotowują się do złożenia w najbliższym czasie formalnego wniosku o członkostwo w Unii Europejskiej. Ten krok polityczny odzwierciedla konsekwentną strategię Erywania, mającą na celu zacieśnienie więzi instytucjonalnych z partnerami zachodnimi przy jednoczesnym stopniowym wycofywaniu się z wpływów Moskwy. Rosyjskie kierownictwo postrzega tę byłą republikę radziecką na Kaukazie Południowym jako część swojej tradycyjnej strefy wpływów i zdecydowanie sprzeciwia się zwrotowi Erywania w stronę Zachodu. Paszynian przekazał ustawodawcom, że formalne złożenie dokumentów akcesyjnych musi nastąpić, zanim jakiekolwiek ogólnokrajowe referendum w sprawie integracji europejskiej będzie mogło realnie się odbyć.

Spór o referendum w sprawie Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej

W maju 2026 r. przywódcy Rosji, Białorusi, Kazachstanu i Kirgistanu formalnie zażądali, aby Armenia przeprowadziła ogólnokrajowe referendum, w którym obywatele wybiorą między akcesją do Unii Europejskiej a pozostaniem w Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej. Kreml utrzymuje, że uczestnictwo w bloku europejskim jest nie do pogodzenia z dalszym członkostwem Armenii w regionalnym sojuszu gospodarczym. Prezydent Rosji Władimir Putin wysunął to żądanie bezpośrednio przed wyborami w Armenii, wywierając presję na Paszyniana, aby dokonał natychmiastowego wyboru między dwiema strukturami gospodarczymi. Paszynian odpowiedział, że przeprowadzenie referendum ma sens dopiero wtedy, gdy państwo ormiańskie będzie w stanie dokładnie ocenić wykonalność i konkretne warunki członkostwa w UE.

Moglibyśmy rozpocząć ten proces w najbliższej przyszłości, zwłaszcza biorąc pod uwagę pilne żądania naszych partnerów z Eurazjatyckiej Unii Gospodarczej.

Zerwanie więzi w zakresie bezpieczeństwa i konflikt z OUBZ

Choć Armenia i Rosja pozostają formalnymi sojusznikami wojskowymi na mocy istniejących porozumień, relacje uległy pogorszeniu po ofensywie wojskowej Azerbejdżanu w Górskim Karabachu w 2023 r. Rząd Armenii wielokrotnie krytykował Moskwę za niewywiązanie się z zobowiązań do wzajemnej obrony podczas tamtego konfliktu, co skłoniło Erywań do poszukiwania wsparcia dyplomatycznego w Brukseli i Waszyngtonie. Po zakończeniu walk Erywań zamroził swój udział w Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, poradzieckim regionalnym sojuszu obronnym założonym w 2002 r. wraz z Białorusią, Kazachstanem, Kirgistanem, Tadżykistanem i Rosją. Paszynian oświadczył w poniedziałek, że oficjalna decyzja sojuszu o wykluczeniu Armenii byłaby dla jego rządu akceptowalnym wynikiem.

Byłbym bardzo zadowolony, gdyby organizacja zdecydowała o wykluczeniu Armenii z OUBZ. Uwolniłoby nas to od dylematu, czy wychodzić, czy nie.

Odwetowe środki gospodarcze i wyniki wyborów

Polityczny spór między Erywaniem a Moskwą wywołał rosyjskie restrykcje handlowe i odwet gospodarczy wobec Armenii. Władze rosyjskie wprowadziły zakazy importu ormiańskich towarów rolnych, odcinając dostęp do kluczowego rynku zbytu dla tamtejszych producentów. Rosyjscy urzędnicy ostrzegali również przed potencjalnym wzrostem taryf na gaz ziemny i wstrzymali część wymiany handlowej. Środki te zbiegły się w czasie z rosyjskimi próbami ingerencji przed wyborami parlamentarnymi w Armenii, które odbyły się 7 czerwca 2026 r. Mimo silnej presji ze strony Moskwy, partia Paszyniana uzyskała bezwzględną większość w parlamencie, co pozwala administracji na dalszy rozwój współpracy dyplomatycznej, obronnej i gospodarczej zarówno z Unią Europejską, jak i Stanami Zjednoczonymi.