Miasto z zakazem picia wody z kranu

Władze Longyearbyen, największej osady na Svalbardzie w norweskim archipelagu arktycznym, poinformowały około 2600 mieszkańców, aby nie pili wody z kranu. Miasto leży około 1300 kilometrów od bieguna północnego i czerpie całą wodę ze zbiornika Isdammen, sztucznego akwenu o długości około 2,5 kilometra. Ograniczenia zaczęły się od wąskiego ostrzeżenia we wrześniu 2024 r., kiedy organy zdrowia zaleciły, aby nie podawać wody niemowlętom poniżej pierwszego roku życia. Rok później, w miarę wzrostu poziomu manganu, zalecenie rozszerzono na całą populację.

Niektóre analizy wykazały stężenie manganu do 1000 mikrogramów na litr, czyli dwudziestokrotność wartości referencyjnej 50 mikrogramów ustalonej przez norweskie władze. Odczyty z września 2025 r. pokazały poziom manganu 25 razy wyższy od zalecanego przez Norweski Instytut Zdrowia Publicznego.

Inne zanieczyszczenia od 2026 roku

Mangan nie był jedynym problemem. Analizy opublikowane przez lokalną administrację w kwietniu 2026 r. wykazały stężenie niklu do 30 mikrogramów na litr przy limicie 20, podczas gdy odczyty siarczanów zbliżały się do 1000 miligramów na litr. Wyniki opublikowane 10 września 2026 r. pokazały, że mangan, nikiel i siarczany nadal przekraczają oczekiwane wartości. Poziom manganu od tego czasu spadł, ale zakaz picia wody z kranu pozostaje w mocy ze względu na odczyty niklu i siarczanów.

Wieczna zmarzlina i dziedzictwo górnictwa

Naukowcy wiążą zanieczyszczenie z wieczną zmarzliną, gruntem, który normalnie pozostaje zamarznięty przez cały rok, a obecnie rozmarza w miarę ocieplania się klimatu. Longyearbyen ociepla się od pięciu do siedmiu razy szybciej niż średnia światowa, a jesienne temperatury rosną tam nawet o 4 stopnie Celsjusza na dekadę. Piryt w łupkowym podłożu skalnym dawnego miasta górniczego reaguje z wodą i tlenem, wytwarzając kwas, który następnie wypłukuje metale ciężkie ze skał do wody. Marjolaine Verret, ekspertka ds. wiecznej zmarzliny z Uniwersytetu na Svalbardzie, opisała ten mechanizm.

„Połączenie topniejącej wiecznej zmarzliny i łupkowego podłoża skalnego, które zawiera minerał zwany pirytem, czyli złotem głupców, powoduje zanieczyszczenie zasobów wody.”

Środki nadzwyczajne i rozważane opcje

Gmina ustawiła centralny zbiornik z darmową oczyszczoną wodą, filtrowaną przez lokalny browar, gdzie mieszkańcy mogą napełniać pojemniki przy lokalnym supermarkecie. Rozpoczęto również dochodzenie. Lokalne władze rozważają nowy system zaopatrzenia w wodę, z filtracją wody z Isdammen oraz odsalarnią jako opcją awaryjną. Obie opcje byłyby kosztowne i technicznie trudne ze względu na warunki arktyczne.

Burmistrz Terje Aunevik powiedział, że Norwegowie zawsze uważali wodę z kranu za oczywistość, a teraz mieszkańcy muszą sami zaopatrywać się w wodę. Dodał, że poziomy manganu nie są już niebezpieczne, ale rządowe wytyczne nadal muszą być przestrzegane.

Ostrzeżenie dla reszty Arktyki

Naukowcy ostrzegają, że podobne problemy mogą pojawić się w innych częściach Arktyki, w tym w północnej Kanadzie i na Alasce, gdzie skały bogate w metale i topniejąca wieczna zmarzlina występują obok siebie.