Niemcy wyznaczają nowe obszary zagrożone przez kleszczowe zapalenie mózgu

Niemiecki federalny instytut zdrowia publicznego, Robert Koch-Institut (RKI), opublikował zaktualizowaną mapę obszarów ryzyka występowania kleszczowego zapalenia mózgu (Frühsommer-Meningoenzephalitis, FSME). Do listy dodano dwa nowe regiony: powiat Nordsachsen w Saksonii oraz miasto na prawach powiatu Halle (Saale) w Saksonii-Anhalt. Dzięki tej aktualizacji łączna liczba niemieckich powiatów uznanych za zagrożone FSME wzrosła do 185. Kleszczowe zapalenie mózgu (FSME) jest wirusową chorobą ośrodkowego układu nerwowego przenoszoną głównie przez ukłucia kleszczy z gatunku Ixodes ricinus. Pierwsze opisy choroby pochodzą z lat 30. XX wieku z Czechosłowacji i Austrii. W Niemcchoroba jest endemiczna od dziesięcioleci, a pierwsze szczepionki pojawiły się w latach 70. i 80. ubiegłego wieku. Główne skupiska obszarów ryzyka znajdują się w południowych i wschodnich landach Niemiec. Są to przede wszystkim Bawaria, Badenia-Wirtembergia, południowa Hesja, południowo-wschodnia Turyngia, Saksonia, południowo-wschodnia Brandenburgia oraz wschodnia część Saksonii-Anhalt. Pojedyncze ogniska występują również w środkowej Hesji, Saarze, Nadrenii-Palatynacie, Dolnej Saksonii oraz Nadrenii Północnej-Westfalii. Szczególny nacisk w komunikacjach prasowych położony jest na sytuację w Bawarii, gdzie, z wyjątkiem miasta Schweinfurt w Dolnej Frankonii, praktycznie cały kraj związkowy pozostaje strefą wysokiego ryzyka. 185 — powiatów w Niemczech zagrożonych FSME Bawarskie ministerstwo zdrowia, odnosząc się do danych RKI, podało szczegółowe statystyki dotyczące zachorowań. W 2025 roku w tym landzie zgłoszono 282 przypadki FSME. Choć jest to mniej niż w rekordowym pod tym względem 2024 roku (312 przypadków), to nadal jest to drugi najwyższy wynik od momentu wprowadzenia obowiązkowego zgłaszania tej choroby. Minister zdrowia Bawarii, Judith Gerlach z CSU, w swoim oświadczeniu podkreśliła powagę zagrożenia: „„Das FSME-Virus kann schwere Entzündungen von Gehirn und Hirnhäuten verursachen”” (Wirus FSME może powodować ciężkie zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych.) — Judith Gerlach. Jej zdaniem te liczby jednoznacznie wskazują na konieczność pełnego zabezpieczenia poprzez szczepienia. Właśnie niski poziom wyszczepialności stanowi poważny problem. Jak podała minister Gerlach, tylko około 20% dorosłych mieszkańców Bawarii jest w pełni zaszczepionych przeciwko FSME. Wśród dzieci w wieku szkolnym sytuacja wygląda nieco lepiej – podczas badań przy przyjęciu do szkoły podstawowej w roku 2023/2024 około 40% z nich miało komplet szczepień. Stała Komisja ds. Szczepień (Ständige Impfkommission, STIKO) rekomenduje szczepienie wszystkim osobom mieszkającym, pracującym lub wypoczywającym na terenach zagrożonych. Pełny, podstawowy cykl szczepienia składa się z trzech dawek. Artykuły przypominają również o różnicy między dwiema głównymi chorobami odkleszczowymi. Borelioza, wywoływana przez bakterie z grupy krętków Borrelia, występuje wszędzie tam, gdzie żyją kleszcze, i może być leczona antybiotykami. Nie ma przeciw niej szczepionki dostępnej dla ludzi. FSME jest natomiast chorobą wirusową, przeciwko której skuteczna szczepionka istnieje, ale jej występowanie jest geograficznie ograniczone do wyznaczonych obszarów ryzyka. Wiele infekcji FSME przebiega bezobjawowo lub z łagodnymi objawami grypopodobnymi. Jednak u części pacjentów wirus atakuje ośrodkowy układ nerwowy, prowadząc do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu lub rdzenia kręgowego, co wiąże się z poważnymi, długotrwałymi konsekwencjami zdrowotnymi. Liczba powiatów FSME w głównych landach Niemiec (przybliżona): Bawaria: ~100, Badenia-Wirtembergia: ~45, Saksonia: ~15, Turyngia: ~8, Brandenburgia: ~5, Saksonia-Anhalt: ~5, Hesja: ~5, Pozostałe landy: ~2 W komunikacie RKI oraz w relacjach prasowych wyraźnie zaznaczono, że oznaczenie regionu jako obszaru ryzyka FSME służy przede wszystkim celom informacyjnym i prewencyjnym. Ma uświadamiać mieszkańcom i turystom zagrożenie oraz zachęcać do rozważenia szczepienia jako środka ochrony przed potencjalnie ciężką chorobą. Aktualizacja mapy opiera się na analizie liczby zachorowań w ostatnich latach oraz ocenie lokalnej aktywności wirusa. Harmonogram sezonu kleszczowego: marzec-kwiecień — Początek aktywności kleszczy; maj-czerwiec — Szczyt aktywności kleszczy; wrzesień-październik — Drugi szczyt aktywności kleszczy