Nepalska policja zatrzymała byłego premiera Sharma Ole w sprawie ofiar protestów

Nepalska policja zatrzymała wczesnym rankiem w sobotę, 28 marca, byłego premiera Khadgę Prasada Sharmę Ole i byłego ministra spraw wewnętrznych Ramesha Lekhaka w związku ze śmiercią 76 osób podczas antyrządowych protestów we wrześniu 2025 roku. Funkcjonariusze w sprzęcie do tłumienia zamieszek zatrzymali obu mężczyzn w ich domach na obrzeżach Katmandu, a następnie przewieźli ich do biura policji dystryktu Katmandu, podała AP News. Do zatrzymań doszło dzień po tym, jak raper i polityk Balendra Shah został zaprzysiężony na premiera, po tym jak jego Rastriya Swatantra Party odniosła zdecydowane zwycięstwo w wyborach parlamentarnych z 5 marca 2026 roku. Rzecznik policji potwierdził zatrzymania agencji AFP i powiedział, że „postępowanie będzie prowadzone zgodnie z prawem”.

900-stronicowy raport komisji uruchomił zatrzymania Zatrzymania nastąpiły po publikacji obszernego, 900-stronicowego raportu komisji śledczej powołanej przez rząd, która zaleciła wszczęcie postępowań karnych przeciwko Oliemu, Lekhakowi oraz ówczesnemu szefowi policji. Komisja ustaliła, że nie można było wykazać bezpośredniego rozkazu otwarcia ognia do demonstrantów, ale „nie podjęto żadnych działań, by zapobiec strzelaninie lub ją opanować” – wynika z relacji AFP cytowanej przez kilka redakcji. Zespół uznał, że Oli ponosi odpowiedzialność za brak reakcji na trwające wiele godzin użycie broni palnej 8 września 2025 roku, kiedy w samym Katmandu zginęło od kul co najmniej 19 demonstrantów. Komisja rekomendowała karę do 10 lat więzienia dla osób uznanych za winne. Oli zaprzeczył, by nakazał policji strzelać do protestujących. Jego prawnik powiedział Reutersowi, że zatrzymanie było nielegalne i niewłaściwe, argumentując, że 74-letni były lider nie zamierzał uciekać ani unikać przesłuchania. Lekhak po zatrzymaniu nie skomentował sprawy publicznie.

Protesty z września 2025 roku rozpoczęły się 8 września, gdy tysiące młodych ludzi wyszło na ulice Katmandu i innych nepalskich miast, by zaprotestować przeciwko rządowemu zakazowi korzystania z platform społecznościowych, w tym Facebooka, Instagrama i X, a także przeciwko powszechnej korupcji i słabemu zarządzaniu państwem. Zamieszki, w dużej mierze prowadzone przez aktywistów z pokolenia Z, gwałtownie się nasiliły, gdy siły bezpieczeństwa otworzyły ogień do demonstrantów. Według bilansu komisji w ciągu dwóch dni zginęło 76 osób, a ponad 2300 zostało rannych. Rozgniewane tłumy podpaliły biura premiera i prezydenta, splądrowały parlament i zniszczyły komisariaty, zmuszając czołowych polityków do ucieczki wojskowym śmigłowcem. Kryzys doprowadził do dymisji Ole i powołania Sushili Karki, emerytowanej sędzi Sądu Najwyższego, na pierwszą kobietę na stanowisku premiera Nepalu w roli tymczasowej przed nowymi wyborami.

Oli trafił do szpitala krótko po zatrzymaniu, powołując się na problemy z sercem i nerkami Krótko po zatrzymaniu Oli, ubrany cały na biało, został przewieziony pod silną eskortą policyjną do szpitala, obserwowali to na miejscu dziennikarze AFP. Rzecznik policji w Katmandu, Pawan Kumar Bhattarai, potwierdził, że hospitalizacja nastąpiła na zalecenie lekarza, który wskazał na problemy 74-latka z sercem i nerkami. Według Zeit Online obaj zatrzymani politycy mieli zostać w niedzielę doprowadzeni przed sąd. Nowy minister spraw wewnętrznych Sudan Gurung, który ogłosił zatrzymania w mediach społecznościowych, sam był ważną postacią podczas protestów w 2025 roku. „Nikt nie stoi ponad prawem. Wzięliśmy pod kontrolę byłego premiera KP Sharmę Ole i byłego ministra spraw wewnętrznych Ramesha Lekhaka. To nie jest zemsta na kimkolwiek, to dopiero początek sprawiedliwości.” — Sudan Gurung via AP News

Zwycięstwo Shah zmienia układ sił w nepalskiej polityce Tłem dla zatrzymań jest wyraźne przetasowanie w nepalskiej polityce. Balendra Shah, 35-letni inżynier budownictwa, który zyskał rozpoznawalność na nepalskiej scenie undergroundowego hip-hopu, zanim został wybrany na burmistrza Katmandu w 2022 roku, został zaprzysiężony na premiera w piątek, 27 marca, przed prezydentem Ramem Chandrą Poudelem. Jego RSP zdobyła 182 (miejsc) — RSP zdobyła 182 miejsca na 275 w parlamencie w Izbie Reprezentantów, co dało partii bezwzględną większość. Partia Olego, Komunistyczna Partia Nepalu (Zjednoczeni Marksistowsko-Leninowscy), zajęła odległe trzecie miejsce z 25 mandatami, podało newsORF.at. Shah prowadził kampanię wprost na obietnicy odsunięcia od władzy „tradycyjnej elity” i walki z korupcją, przedstawiając się jako rzecznik postulatów ruchu pokolenia Z. Zatrzymanie jego poprzednika i byłego ministra spraw wewnętrznych w drugim dniu urzędowania to szybki ruch nowej administracji.

Rastriya Swatantra Party (RSP): 182, CPN-UML (partia Olego): 25

Kryzys polityczny w Nepalu — najważniejsze wydarzenia: — ; — ; — ; — ; — ; —