Szczyt UE pod presją wojny w Iranie i sporu o 90 mld euro dla Ukrainy

Przywódcy Unii Europejskiej zebrali się w Brukseli 19 marca 2026 roku na szczycie, którego głównym tematem były następstwa wojny Stanów Zjednoczonych i Izraela z Iranem. Na agendzie znalazły się także spory wokół pożyczki 90 mld euro dla Ukrainy, gwałtowny wzrost cen energii oraz obawy przed nowymi falami migracji z Bliskiego Wschodu. Wysoka przedstawiciel UE Kaja Kallas powiedziała dziennikarzom, że Unia ma narzędzia pozwalające ominąć weto premiera Węgier Viktora Orbána w sprawie pożyczki dla Ukrainy, ale przywódcy muszą wykazać się odwagą polityczną, by z nich skorzystać. Orbán blokuje pożyczkę w związku ze sporem z Kijowem o uszkodzony przez działania wojenne ropociąg biegnący przez terytorium Ukrainy. Wojna w Iranie, rozpoczęta przez Stany Zjednoczone i Izrael 28 lutego 2026 roku, podniosła ceny ropy Brent o ponad 40 proc. To zwiększyło presję finansową na europejskie rządy, które od lat ponoszą koszty wsparcia Ukrainy. Szczyt rozpoczął się przy wyraźnej niechęci europejskich stolic do wciągnięcia w konflikt na Bliskim Wschodzie. Politycy z różnych nurtów podkreślali, że Europa nie powinna prowadzić tej wojny.

Kallas naciska na decyzję w sprawie środków dla Ukrainy Kallas dała do zrozumienia, że 27-państwowa Unia nie jest pozbawiona możliwości odblokowania wstrzymanej pożyczki dla Ukrainy, mimo że Orbán podtrzymuje sprzeciw. Jak mówiła, w prawie traktatowym UE istnieją alternatywne mechanizmy, które mogłyby pozwolić uruchomić pożyczkę bez zgody Węgier. Rząd Chorwacji odpowiedział też na jeden z głównych argumentów Orbána. Potwierdził, że ropa już trafia na Węgry i Słowację mimo trwającego sporu o rurociąg, określając ten fakt jako „żadną tajemnicę”. Oświadczenie Chorwacji podważyło przedstawianie przez węgierskiego premiera problemu ropociągu jako nierozwiązanego stanu nadzwyczajnego, który wymaga ustępstwa Ukrainy, zanim Budapeszt wycofa weto. W ciągu dnia nacisk Rady Europejskiej na Orbána rósł. Inne państwa członkowskie apelowały, by oddzielił dwustronny spór o rurociąg od szerszej kwestii europejskiej solidarności z Ukrainą. Pożyczka w wysokości 90 mld euro stanowi jeden z głównych filarów średnioterminowej strategii wsparcia UE dla Kijowa, gdy wojna Rosji z Ukrainą trwa już piąty rok i nie widać perspektywy zawieszenia broni.

Merz wyklucza działania w cieśninie Ormuz przed zawieszeniem broni Kanclerz Niemiec Friedrich Merz oświadczył, że Niemcy mogłyby rozważyć udział w jakichkolwiek działaniach na rzecz zabezpieczenia cieśniny Ormuz dopiero po osiągnięciu zawieszenia broni w konflikcie z Iranem. Taka deklaracja pokazała daleko idący sceptycyzm Berlina wobec amerykańsko-izraelskiej kampanii wojskowej. Stanowisko Merza wpisywało się w szerszą postawę europejską, którą Reuters opisał jako „to nie nasza wojna”. Przywódcy w całej Unii odmawiali udziału w amerykańskich i izraelskich operacjach wojskowych na Bliskim Wschodzie. Przewodnicząca Parlamentu Europejskiego Roberta Metsola ostrzegła, że wojna w Iranie bezpośrednio dotyka Unię Europejską. Wezwała do deeskalacji i zaapelowała, by państwa członkowskie inwestowały w magazynowanie energii jako zabezpieczenie przed kolejnymi skokami cen. Metsola zwracała uwagę na ryzyko utrzymania się wysokich cen energii wywołanych konfliktem i przedstawiała inwestycje w magazyny jako strukturalną odpowiedź na podatność Unii. Prezydent Francji Emmanuel Macron wezwał do rozejmu na czas świąt, aby powstrzymać to, co określił jako nieodpowiedzialne ataki na infrastrukturę gazową. Ochronę szlaków dostaw energii uznał za pilny priorytet. Zbieżność stanowisk z Berlina, Paryża, Strasburga i Brukseli w sprawie potrzeby deeskalacji pokazała zgodę co do tego, że gospodarcze narażenie Europy na skutki konfliktu z Iranem jest duże, choć gotowość do militarnego zaangażowania pozostaje bliska zeru.

Kampania wojskowa Stanów Zjednoczonych i Izraela przeciwko Iranowi, prowadzona pod nazwą Operation Epic Fury, rozpoczęła się 28 lutego 2026 roku i w pierwszych uderzeniach doprowadziła do śmierci najwyższego przywódcy Alego Chameneiego. Jego syn Mojtaba Chamenei został mianowany najwyższym przywódcą 9 marca 2026 roku. Konflikt zakłócił światowe rynki energii, a cena ropy Brent wzrosła o ponad 40 proc. według wyników wyszukiwania w internecie. Wojna Rosji z Ukrainą trwa od lutego 2022 roku, a UE przez cały ten okres pozostaje głównym finansowym partnerem Kijowa.

Obawy migracyjne zwiększają presję wraz z pogłębianiem się kryzysu na Bliskim Wschodzie Premier Włoch Giorgia Meloni i premier Danii Mette Frederiksen wykorzystały szczyt w Brukseli, by wezwać do skoordynowanych działań UE wobec migracji z Bliskiego Wschodu. Konflikt z Iranem zwiększa bowiem obawy przed nową falą uchodźców docierających do europejskich wybrzeży. Obie szefowe rządów, których gabinety stawiają na restrykcyjną politykę migracyjną, zaapelowały o wspólną odpowiedź Unii zamiast pozostawiania poszczególnych państw samym sobie w zarządzaniu napływem przybyszów. Apel o koordynację pojawił się w chwili, gdy europejscy urzędnicy przyznawali, że przedłużający się lub rozszerzający konflikt w Iranie może doprowadzić do przesiedlenia dużej liczby ludzi w całym regionie. Meloni i Frederiksen nie wskazały konkretnych mechanizmów, które proponują, ale ich wspólne stanowisko sygnalizowało próbę trwałego wpisania kwestii migracji do agendy szczytu obok energii i Ukrainy. Połączenie skoku cen energii, zablokowanej pożyczki dla Ukrainy i presji migracyjnej pokazało skalę pośrednich skutków konfliktu z Iranem dla Unii Europejskiej. Mimo to przywódcy wspólnoty podkreślali, że nie zamierzają angażować się bezpośrednio w same działania zbrojne.