Francja bada sprawę Fabrice’a Leggeriego, byłego szefa Fronteksu

Francuski wymiar sprawiedliwości wszczął śledztwo wobec Fabrice’a Leggeriego, byłego dyrektora generalnego Frontex, w związku z podejrzeniem współudziału w zbrodniach przeciwko ludzkości oraz czynach noszących znamiona tortur. Orzeczenie nosi datę 18 marca 2026 r., a we wtorek, 24 marca, poinformowała o nim Agence France-Presse. Leggeri, który kierował Fronteksem w latach 2015–2022, jest obecnie posłem do Parlamentu Europejskiego z ramienia skrajnie prawicowego Zjednoczenia Narodowego. Śledztwo jest następstwem skargi złożonej przez organizacje broniące praw człowieka w związku z domniemaną rolą agencji w zawracaniu migrantów oraz jej współpracą z libijską strażą przybrzeżną w czasie, gdy Leggeri stał na jej czele.

Organizacje praw człowieka złożyły skargę w sprawie zawracania migrantów i relacji z Libią Skargę wniosły dwie organizacje zajmujące się prawami człowieka – Ligue des droits de l'homme oraz Utopia 56 – wskazując na działania Fronteksu pod kierownictwem Leggeriego. Zarzuty dotyczą domniemanego udziału agencji w przymusowym odsyłaniu migrantów próbujących przeprawić się przez Morze Śródziemne, a także operacyjnej współpracy z libijską strażą przybrzeżną. Krytycy tych praktyk od dawna wskazują, że odsyłanie migrantów do Libii narażało ich na udokumentowaną przemoc, przetrzymywanie oraz tortury. Sąd Apelacyjny w Paryżu wszczął śledztwo po złożeniu skargi – podał „Le Monde”. Sprawa jest jednym z najpoważniejszych dotąd wyzwań prawnych dotyczących działań wysokiego rangą urzędnika odpowiedzialnego w UE za zarządzanie granicami.

Leggeri ustąpił w 2022 r. po dochodzeniu OLAF dotyczącym nadużyć Leggeri zrezygnował z funkcji we Fronteksie w kwietniu 2022 r. po dochodzeniu prowadzonym przez OLAF, unijny urząd do walki z nadużyciami finansowymi. Jego odejście nastąpiło w okresie szerszej kontroli działań Fronteksu, obejmującej m.in. zarzuty, że agencja nie raportowała właściwie nielegalnych zawróceń na granicach Europy albo im nie zapobiegała. Po odejściu z agencji Leggeri przeszedł do polityki. W lutym 2024 r. ogłosił, że wystartuje z trzeciego miejsca na liście Zjednoczenia Narodowego w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Później zdobył mandat europosła i związał się z partią Marine Le Pen. Przejście od szefa unijnej agencji do polityka skrajnej prawicy zwróciło dużą uwagę ze względu na utrzymujące się kontrowersje wokół jego okresu pracy we Fronteksie.

Frontex powstał w 2004 r. i znacząco poszerzył swój mandat oraz budżet po kryzysie migracyjnym z 2015 r., kiedy Leggeri objął funkcję dyrektora generalnego. W czasie jego kadencji agencja wielokrotnie spotykała się z zarzutami, że tolerowała lub ułatwiała nielegalne pushbacki – praktykę polegającą na zawracaniu migrantów na morzu lub na granicach lądowych bez rozpatrzenia ich wniosków o azyl – co według organizacji praw człowieka narusza prawo międzynarodowe. OLAF zakończył swoje dochodzenie dotyczące Fronteksu w 2021 r., znajdując dowody poważnych nieprawidłowości, w tym ukrywania raportów o incydentach. Rezygnacja Leggeriego w 2022 r. była punktem zwrotnym w zarządzaniu agencją i doprowadziła do reform strukturalnych pod nowym kierownictwem.

Śledztwo oznacza rzadką kontrolę sądową unijnej polityki granicznej Wszczęcie formalnego śledztwa sądowego we Francji oznacza, że sprawą Leggeriego zajmuje się sędzia śledczy. W świetle prawa francuskiego jest to etap proceduralny, który nie oznacza skazania ani formalnego aktu oskarżenia, ale wskazuje, że śledczy uznali, iż istnieją wystarczające podstawy do dalszego postępowania. Sprawę uważnie obserwują eksperci zajmujący się prawem migracyjnym oraz organizacje społeczne, które od lat próbują doprowadzić do prawnej odpowiedzialności za praktyki pushbacków na granicach UE. Obecny status Leggeriego jako urzędującego posła do Parlamentu Europejskiego nadaje sprawie wymiar polityczny, ponieważ europosłowie korzystają z określonego zakresu immunitetu, co może komplikować postępowanie sądowe. Śledztwo rusza także w momencie nasilonej debaty w Europie o metodach ochrony granic oraz prawnych granicach współpracy ze strażami przybrzeżnymi państw trzecich. Nie ma potwierdzonych informacji, czy Leggeri publicznie odniósł się do orzeczenia z 18 marca.