Sąd Najwyższy USA uchyla zakaz terapii konwersyjnej w Kolorado

Amerykański Sąd Najwyższy orzekł we wtorek stosunkiem głosów 8 do 1, że wprowadzony przez Kolorado w 2019 roku zakaz stosowania terapii konwersyjnej wobec nieletnich LGBTQ+ narusza konstytucyjną ochronę wolności słowa. Sąd stanął po stronie licencjonowanej doradczyni zdrowia psychicznego, Kaley Chiles, w sprawie, która przyciągnęła uwagę opinii publicznej w całym kraju. W opinii większości, przygotowanej przez sędziego Neila Gorsucha, stwierdzono, że prawo Kolorado cenzuruje wypowiedzi ze względu na prezentowany światopogląd w odniesieniu do terapii opartej na rozmowie. Sąd uchylił orzeczenie niższej instancji, które podtrzymywało przepisy, i skierował sprawę do ponownego zbadania przy zastosowaniu surowszych standardów wynikających z Pierwszej Poprawki. Administracja Trumpa wspierała Chiles w jej batalii prawnej. Rozstrzygnięcie jest powszechnie oceniane jako wyzwanie dla organizacji broniących praw osób LGBTQ+.

Kolorado wprowadziło zakaz terapii konwersyjnej w 2019 roku, kiedy to gubernator Jared Polis – pierwszy jawnie homoseksualny mężczyzna wybrany na to stanowisko w USA – podpisał stosowną ustawę. Prawo zabraniało licencjonowanym pracownikom ochrony zdrowia psychicznego podejmowania prób zmiany orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej pacjentów poniżej 18. roku życia. Za naruszenie przepisów groziły kary do 5000 dolarów oraz zawieszenie lub utrata uprawnień zawodowych. Ponad 20 stanów USA oraz znaczna część Europy, w tym Niemcy, wprowadziły podobne zakazy. Organizacja Narodów Zjednoczonych wezwała do globalnego zakazu terapii konwersyjnej, opisując te praktyki jako dyskryminujące, upokarzające i naruszające integralność cielesną. Niemcy wprowadziły taki zakaz w 2020 roku.

Gorsuch: Ustawa to forma państwowej cenzuryW opinii reprezentującej większość ośmiu sędziów, Neil Gorsuch określił statut Kolorado jako niekonstytucyjne ograniczenie wypowiedzi zawodowej. Według niego ustawa nie ogranicza się do zakazu interwencji fizycznych, ale idzie dalej, dyktując, jakie poglądy doradca może, a jakich nie może wyrażać.

„„Prawo Kolorado dotyczące terapii konwersyjnej nie zakazuje jedynie interwencji fizycznych. W przypadkach takich jak ten, cenzuruje ono wypowiedzi ze względu na punkt widzenia”.” — Neil Gorsuch via Reuters

Gorsuch dodał, że Pierwsza Poprawka służy jako tarcza przed wszelkimi próbami narzucania ortodoksji w myśleniu lub mowie. Co istotne, do konserwatywnej większości dołączyły dwie liberalne sędzie – Elena Kagan i Sonia Sotomayor – co sprawiło, że zdanie odrębne pozostało odosobnionym głosem. Sąd pozostawił jednak otwartą możliwość, by prawo Kolorado nadal miało zastosowanie do tzw. awersyjnych interwencji fizycznych, co oznacza, że statut nie został uchylony w całości. Sprawa wróciła do sądów niższej instancji w celu zastosowania bardziej rygorystycznych kryteriów konstytucyjnych.

Jackson ostrzega przed niebezpiecznym precedensemSędzia Ketanji Brown Jackson jako jedyna zgłosiła zdanie odrębne, ostrzegając przed skutkami orzeczenia dla uprawnień stanów do regulowania praktyk medycznych. Jackson argumentowała, że stany dysponują uznaną władzą do ograniczania niebezpiecznych terapii oferowanych przez profesjonalistów, a argumentacja większości podważa te kompetencje.

„„Konstytucja nie stanowi bariery dla rozsądnej regulacji szkodliwych metod leczenia tylko dlatego, że opieka poniżej standardów odbywa się za pomocą słowa, a nie skalpela”.” — Ketanji Brown Jackson via RTE.ie

Jackson zarzuciła kolegom z ławy sędziowskiej otwarcie „puszki Pandory” i oceniła, że decyzja ta okaże się niemożliwa do utrzymania w dłuższej perspektywie. Jej zdaniem decyzja Kolorado o ograniczeniu terapii uznanej za niebezpieczną nie była niekonstytucyjna, a większość błędnie zinterpretowała istniejące precedensy. Kolorado argumentowało w trakcie procesu, że prawo reguluje postępowanie zawodowe, a nie ekspresję podlegającą ochronie konstytucyjnej. Stan wskazywał również, że wyrok na korzyść Chiles osłabi zdolność władz do ochrony pacjentów przed opieką o niskim standardzie.

Prawnicy Chiles świętują, organizacje LGBTQ+ ostrzegają przed skutkamiKaley Chiles, praktykująca chrześcijanka, wniosła pozew argumentując, że jej terapia oparta na rozmowie – zakorzeniona w przekonaniu, że człowiek rozwija się najlepiej żyjąc zgodnie z Bożym planem – jest chroniona przez Pierwszą Poprawkę. Reprezentowała ją organizacja Alliance Defending Freedom, która wcześniej wygrywała przed Sądem Najwyższym sprawy na rzecz piekarza oraz projektantki stron ślubnych, którzy ze względów religijnych odmówili obsługi par tej samej płci.

„„To znaczące zwycięstwo dla wolności słowa, zdrowego rozsądku i rodzin, które desperacko chcą pomóc swoim dzieciom”.” — James Campbell via Deutsche Welle

Organizacje medyczne, takie jak Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne, sprzeciwiają się terapii konwersyjnej, wskazując na badania łączące ją z depresją i podwyższonym ryzykiem prób samobójczych, szczególnie wśród młodzieży transpłciowej. Projekt Trevor, zajmujący się zapobieganiem samobójstwom wśród osób LGBTQ+, określił wyrok jako „poważny krok wstecz”. Prawo Kolorado nadal dopuszcza terapię wspierającą tranzycję oraz działania skupione na akceptacji i zrozumieniu procesu odkrywania tożsamości – te przepisy pozostają nienaruszone. Sprawa wraca do sądów niższej instancji, gdzie zakaz fizycznych interwencji awersyjnych pozostaje w mocy prawnej.

8-1 (głosów) — Większość Sądu Najwyższego przeciwko zakazowi w Kolorado

Większość (przeciwko zakazowi): 8, Zdanie odrębne (za utrzymaniem zakazu): 1